सुवार्ता

 
 efMe#eCe : Ûeefj$e Ie[keles, ceeCemeeuee cegkeäle keâjles, Fefleneme Ie[keles
 meejs efkeÕe Deepe Skeâe efkeue#eCe meb›eâceCekeâeUeletve peele Deens. leb$e%eeve PeheešŸeeves yeouele Deens, ke=âef$ece yegefæceòee owvebefove peerkeveeÛee Yeeie yevele Deens. jepekeâerÙe meceerkeâjCes yeouele Deensle. meeceeefpekeâ ceeOÙeces ueeskeâcele Ie[keerle Deensle DeeefCe ceeefnleerÛee mheâesš Peeuee Deens. heCe ¢ee meke& ØeieleerÛÙee ceOÙeYeeieer Skeâ cetueYetle ØeMve leer›elesves GYee jenlees : ceeCetme KejesKej cegkeäle nesle Deens keâe? DeeheCe efMeef#ele nesle Deenesle keâer heâkeäle ØeefMeef#ele? keâejCe ceeefnleer kee{Ces cnCepes %eeve kee{Ces vekns; %eeve kee{Ces cnCepes efkekeskeâ kee{Ces vekns, efkekeskeâ kee{Ces cnCepes veweflekeâ mkeeleb$Ùe vekns.
 ¢eeÛe ØeMveebvee heeshe efueDees Ûeewoekes ÙeebÛes 'Magnifica Humanitasns' efkeÕehe$e cenòkehetCe& Gòej osles. ke=âef$ece yegefæceòee DeeefCe vekÙee leb$e%eeveeÛÙee Ùegieele ceevekeer kÙekeäleerÛeer Øeefle…e, mkeeleb$Ùe, mebyebOe, efMe#eCe DeeefCe meeke&peefvekeâ efnle ¢eebÛes j#eCe keâmes keâjekes, ne ¢ee efkeÕehe$eeÛee ceOÙekeleer& ØeMve Deens. efkeMes<ele: efMe#eCeekejerue efkekesÛeveele heeshe meebieleele keâer MeeUe ner kesâkeU ceeefnleer osCÙeeÛeer mebmLee vemetve melÙeeÛee MeesOe, peerkeveeÛÙee DeLee&Ûes efÛebleve, efÛeefkeâlmekeâ efkeÛeej DeeefCe ceevekeer Øeefle…sÛee Deeoj efMekeâefkeCeejer peeiee Demeueer heeefnpes. efMe#eCe ns kesâkeU ceeefnleer osCÙeeÛes keâeÙe& veener; les ceeCemeeuee melÙe MeesOeCÙeeme, efkekeskeâeves peieCÙeeme DeeefCe DevÙeeÙeeefke®æ GYes jenCÙeeme cegkeäle keâjCeejs keâeÙe& Deens. DeepeÛee ØeMve Demee veener keâer ‘DeeheCe efkeâleer efMeef#ele Deenesle?’ lej ‘efMe#eCeecegUs DeeheCe efkeâleer cegkeäle Peeuees Deenesle?’
 DeeheuÙee keâeUeleerue mekeeËle cees"e efkejesOeeYeeme ne Deens keâer ceeCemeekeâ[s ceeefnleer hetkeer&hes#ee DeefOekeâ Deens, heCe melÙeeÛee MeesOe hetkeer&hes#ee DeefOekeâ keâ"erCe Peeuee Deens. DeeheuÙee neleele mceeš& heâesve Deens; heCe MeebleheCes efkeÛeej keâjCÙeemee"er kesU veener. Google Deens; heCe melÙe-DemelÙe DeesUKeCÙeemee"er efkekeskeâ keâceer he[lees. Artificial Intelligence Deens; heCe ‘ceer ns keâe keâjerle Deens?’ ne ØeMve efkeÛeejCÙeeÛeer #ecelee OeeskeäÙeele Ùesle Deens. DeeheuÙeekeâ[s ueeskeâMeener Deens; heCe celeefYeVelee menve keâjCÙeeÛeer mebmke=âleer keâcekegâkele nesle Deens. efMe#eCeeÛee efkemleej Peeuee Deens; heCe efMe#eCeeÛes cegkeäleerÛes OÙesÙe DeeheCe efkemejle Ûeeueuees Deenesle. ¢eeÛe Ssefleneefmekeâ #eCeer heeshe Ûeewoekes efueDees ¢eebÛes 'Magnifica Humanitasns' DeeheuÙeeuee cetueYetle ØeMve efkeÛeejles : leb$e%eeveeÛÙee Ùegieele DeeheCe ceevekelesÛes j#eCe keâmes keâjCeej? 15 ces 2026 jespeer ØekeâeefMele Peeuesues ns efkeÕehe$e ke=âef$ece yegefæceòesÛÙee ØeMveeheemetve meg®keele keâjles; hejbleg lÙeeÛee Debeflece efke<eÙe AI veener lej ceevekeer kÙekeäleerÛeer Øeefle…e Deens. heeshe ceevekelesmeceesj oesve ceeie& "skeleele : vekee 'Tower of Babel' GYeejCÙeeÛee ceeie& efkeâbkee oske DeeefCe ceeveke Skeâ$e keeme keâjleerue DeMeer vÙeeÙe, yebOeglee DeeefCe Øeefle…skej DeeOeeefjle meYÙelee GYeejCÙeeÛee mebos<še ventceÛee ceeie. ¢ee oesve ceeieeËÛÙee efveke[erceOÙes efMe#eCeeÛeer Yetefcekeâe efveCee&Ùekeâ Deens. cnCetve Deeheuee ØeMve Deens : efMe#eCe keâMeemee"er? veeskeâjermee"er? mheOe&smee"er? GÛÛe heieejemee"er? meeceeefpekeâ Øeefle…smee"er? keâer cegkeäleermee"er? melÙeemee"er? vÙeeÙeemee"er? Meebleermee"er?
 MeeUe cnCepes je<š^eÛeer Kejer mebheòeer
 efMe#eCe cnCepes kesâkeU De#ej%eeve veknles. efMe#eCe cnCepes ceeCemeeuee lÙeeÛÙee ieg}eceefiejerÛeer peeCeerke keâ™ve osCes DeeefCe lÙee iegueeceefiejerletve yeensj he[CÙeemee"er yeewefækeâ Mekeäleer osCes. YeejleeÛes heefnues efMe#eCeceb$eer ceewueevee Deyegue keâ}ece DeePeeo ¢eebveer efMe#eCeeuee je<š^efveefce&leerÛÙee kesâbõmLeeveer "skeues. lÙeebÛee efkeÛeej neslee keâer je<š^eÛeer Kejer mebheòeer lÙeebÛÙee MeeUebceOÙes Demeles. ne efkeÛeej Deepe hegvne GÛÛeejCÙeeÛeer kesU Deeueer Deens. DeeheCe cees"er Menjs GYeer keâjlees. Digital India GYeejlees. Artificial Intelligence ceOÙes iegblekeCetkeâ keâjlees. GÅeesie GYeejlees. heCe «eeceerCe MeeUsle ØeefMeef#ele efMe#ekeâ Deensle keâe? ‘Mew#eefCekeâ meeefnlÙe' efkeâbkee ‘Mew#eefCekeâ GhekeâjCes’, efheCÙeeÛes heeCeer, cegueeRvee megjef#ele mkeÛÚleeie=n, efke%eeve ØeÙeesieMeeUe, «ebLeeueÙe, efokÙeebie efkeÅeeLÙeeËmee"er ØekesMeÙeesiÙelee Deens keâe? ¢eeÛe ØeMveebletve efMe#eCeeÛee Keje meeceeefpekeâ vÙeeÙe efomelees.
 efMe#eCe cnCepes DebOeejeefke®æ ue{e/yeb[
 ceneje<š^eÛÙee ceeleerves efMe#eCeeuee meeceeefpekeâ ›eâebleerÛes ™he osCeejs oesve ceneve oerhemlebYe peieeuee efoues, cenelcee pÙeeseflejeke hegâues DeeefCe ›eâebeflepÙeesleer meeefke$eeryeeF& hegâues. pÙeeseflejeke hegâues ¢eebveer Metõ-DeefleMetõ DeeefCe efm$eÙeebmee"er efMe#eCeeÛeer oejs GIe[ueer. meeefke$eeryeeF& MeeUsle peele Demeleevee lÙeebÛÙeekej oie[ DeeefCe MesCe heâskeâues peele nesles. heCe lÙee LeebyeuÙee veenerle. keâejCe lÙeebvee ceenerle nesles : Skeâe cegueeruee efMekeâkeCes cnCepes Skeâe kÙekeäleer}e efMekeâkeCes vekns; Skeâe efhe{eruee peeies keâjCes Deens. lÙeebÛÙee keâeÙee&Ûeer DeepeÛÙee Yee<esle kÙeeKÙee keâjeÙeÛeer Peeueer lej leer DeMeer : Education is resistance. Education is dignity. Education is liberation. heCe Keje ØeMve Demee Deens : DeeheCe ns efMe#eCekeâeÙe& heg{s vesle Deenesle keâe? iejerye efkeÅeeLeer& Depetvener iegCekeòeehetCe& efMe#eCeeheemetve kebefÛele Demesue, lej ner ›eâebleer hetCe& Peeueer Deens keâe? iejerye efkeÅeeLÙee&uee DeeefCe ßeerceble efkeÅeeLÙee&uee oesve kesiekesieàÙee opee&Ûeer efMe#eCekÙekemLee efceUle Demesue, lej Kejer mecelee Depetve meeOeueer Deens keâe?
 efMe#eCe cnCepes ceeefnleer vekns – peerkeveeMeer megmebkeeo
 mekee&sÛÛe efMe#eCe DeeheuÙeeuee kesâkeU ceeefnleer osle veener, lej Deeheues peerkeve meke& DeefmlelkeeMeer megmebiele yevekeles. cee$e DeepeÛÙee AI Ùegieemee"er ner Skeâ Yeefke<ÙekeeCeerÛe keešles. AI DeeheuÙeeuee ceeefnleer kesieeves osles. DeefOekeâ ØeceeCeele osles. heCe ceeefnleerÛes peerkeveeMeer veeles keâesCe pees[Ceej? efkeÅeeLÙee&uee nkeeceevee yeoueeÛeer ceeefnleer efceUt Mekeâles. heCe Skeâceskeâebkej Øesce keâjeÙeuee keâesCe efMekeâkeCeej? lÙeeuee ieefjyeerÛeer Deekeâ[skeejer efceUt Mekeâles. heCe iejerye ceeCemeepekeU yemeeÙeuee keâesCe efMekeâkeCeej? lÙeeuee mebefkeOeeveeleerue meceevelee ne Meyo mecepesue. heCe ogmeNÙee kÙekeäleeruee meceeve ceeveCÙeeÛeer DebleŠØesjCee keâesCe osCeej? ¢eemee"er efMe#ekeâ DeekeMÙekeâ Deens. ¢eemee"er mecegoeÙe DeekeMÙekeâ Deens. ¢eemee"er veweflekeâ efMe#eCe DeekeMÙekeâ Deens DeeefCe ¢eemee"er ceevekeer GheefmLeleer DeekeMÙekeâ Deens. ieebOeer cnCeleele : efMe#eCeeves cegueeÛÙee Mejerjeleerue, ceveeleerue DeeefCe DeelcÙeeleerue mekee&sòece Mekeäleer yeensj DeeCeCes.
 efMe#eCeemee"er Deepe DeeheCe Ûeej 'H'Ûeer keâuhevee heg{s keâ™ Mekeâlees: HEAD – efkeÛeej : melÙe, efke%eeve, Fefleneme, hejer#ee, DeYÙeeme›eâce, iegCe, mebefkeOeeve, leke&â DeeefCe efkekeskeâ. HEART – keâ®Cee : ØelÙeskeâ kÙekeäleerÛeer menevegYetleer, yebOegYeeke, Øeefle…e, efkeMes<ele: iejerye DeeefCe ogye&}ebÛeer. HANDS – meskee: keâ<š, ßece, meeceeefpekeâ peyeeyeoejer, %eeveeÛes meceepeeÛÙee meskesle ™heeblej. HOPE – DeeMee : peie yeo}t Mekeâles DeeefCe DeeheCe lÙee heefjkele&veeÛes menYeeieer Deenesle, ne efkeÕeeme. Head + Heart + Hands + Hope nsÛe efMe#eCeeÛes cegefkeälecet}keâ mke™he Deens. pej SKeeoe efkeÅeeLeer& DeYÙeemeele ngMeej Demesue heCe ceevekeer ogŠKeeØeefle DemebkesoveMeerue Demesue, peeleerÙe efkeâbkee Oeeefce&keâ És<eeves Yejuesuee Demesue, lej DeeheCe lÙeeuee megefMeef#ele cnCet Mekeâlees keâe? yeÇeefPeefueÙeve efMe#eCelep%e heeGuees Øeâsjs ¢eebÛÙee celes efkeÅeeLÙeeËÛÙee [eskeäÙeele ceeefnleer ‘"sketve’ osCes cnCepes Kejs efMe#eCe vekns. lÙeebveer cegefkeälekeeoer efMe#eCeeÛeer mebkeâuhevee ceeb[ueer – pÙeele efkeÅeeLeer& ØeMve efkeÛeejlees, keemleke mecepetve Ieslees DeeefCe les yeoueCÙeeÛÙee Øeef›eâÙesle menYeeieer neslees. lÙeebÛÙee efkeÛeejeÛee meej : 'Education does not change the world. Education changes people. People change the world.' Deepe ne efkeÛeej DeeheuÙee MeeUsleerue ØelÙeskeâ keiee&le efuentve "skeCÙeemeejKee Deens. keie&Keesueerletve heâkeäle hejer#eeLeer& yeensj he[Ceej veenerle; lej heefjkele&vekeâle&s? ¢eekej ue#e kesâbefõle keâjekes ueeiesue.
 MeeUe cnCepes melÙeeÛeer ØeÙeesieMeeUe
 heeshe efueDees cnCeleele keâer ef[efpešue ceeOÙeceebÛeer meleleÛeer ieleer DeeefCe Deefle-Gòespevee (hyper-stimulation) ceeCemeeleerue melÙeMeesOeemee"er ueeieCeeje mebÙece DeeefCe ØeÙelve keâceer keâ™ Mekeâles. AIÛee keehej efMekeâkeCes cnCepes kesâkeU ‘keâmes keehejeÙeÛes’ ns efMekeâkeCes vekns, lej les keâOeer DeeefCe keâesCelÙee keâejCeemee"er keehe™ veÙes, nsner efMekeâkeCes Deens. cegueebvee efoMeeYet} (manipulation) DeesUKeeÙeuee DeeefCe ef[efpešue keeleekejCeele mkeleŠÛÙee ke FlejebÛÙee Øeefle…sÛes j#eCe keâjeÙeuee efMekeâefkeCes iejpesÛes Deens. ''Teach not only how to use technology; teach when not to use it.'' ne efkeÛeej DeeheuÙee efMe#eCeeÛes vekes Iees<ekeekeäÙe "™ Mekeâles keâejCe ØeMveeÛes Gòej Google osT Mekeâles. heCe peerkeveeÛee DeLe& Google osT Mekeâle veener. AI efveyebOe ef}nt Mekeâles. heCe Ûeefj$e Ie[ket Mekeâle veener. AI Yee<eCe leÙeej keâ™ Mekeâles. heCe melÙeemee"er yeefueoeve osT Mekeâle veener. AI efÛe$e efvecee&Ce keâ™ Mekeâles heCe peKeceer ceeCemeeuee ceole keâjCÙeeÛeer keâ®Cee efvecee&Ce keâ™ Mekeâle veener. cnCetve heeshe efueDees cnCeleele keâer MeeUe ner melÙeeÛee MeesOe, peerkeveeÛÙee DeLee&Ûes efÛebleve DeeefCe ØelÙeskeâ kÙekeäleerÛeer Øeefle…e DeesUKeeÙeuee efMekeâkeCeejer ØeÙeesie MeeUe DemeeÙeuee nkeer. efpeLes efkeÅeeLeer& leLÙe leheemeMeerue, efkejesOeer cele Sskeâer}, FeflenemeeÛee Deveskeâ Âef<škeâesveebletve DeYÙeeme keâjerue, Oeeefce&keâ efkeefkeOelesÛee Deeoj keâjer}, mebefkeOeeve mecepetve IesF&}, AI-generated ceeefnleerÛeer he[leeUCeer keâjerue, Keesšer yeeleceer DeesUKeerue, ieefjyeeruee kesâkeU Deekeâ[skeejer ve ceevelee ceevekeer kesovee cnCetve heenerue. nerÛe Kejer ef[efpešue Je ueeskeâMeener mee#ejlee (democratic literacy)Deens.
 Deeheues efMe#eCe Ûeebieues efkeÅeeLeer& efvecee&Ce Ie[efkeCeejs yeveekes. efkeÅeeLeer& Ûeebieues Mecejesveer yeveekesle, lÙeebveer melÙeeÛee MeesOe keâjekee, les MeebleerÛes otle knekesle, lÙeebveer vÙeeÙeemee"er Pešekes ke les DeeMesÛes efkeCekeâj knekesle ns Dehesef#ele Deens. cnCetve efMe#eCeele iegblekeCetkeâ, mebyebOeebÛeer peheCetkeâ DeeefCe vÙeeÙe ke Meebleerkejerue Øesce ner DeeheuÙee keâeUeleerue yeebOeeruekeâerÛee Yeeie Deens. lÙeemee"er cegueebvee meceekesMekeâ efMe#eCe osCeeNÙee mebmLee GYÙee keâjCÙeeÛeer iejpe Deens. cegueebvee ceevekeer Øeefle…e mecepeeketve lÙeeØeceeCes lÙeebvee Ie[keCes ner keâeUeÛeer iejpe Deens. DeepeÛee efkeÅeeLeer& GÅeeÛÙee YeejleeÛee Ûesnje Deens. cnCetve efMe#eCeeves veerleerÛee MeesOe, efÛeefkeâlmekeâ efkeÛeej, ceevekeer Øeefle…e, mkeeleb$Ùe DeeefCe peyeeyeoejer Ùeebvee hegvne kesâbõmLeeveer DeeCeues heeefnpes. DeeheuÙee mekeeËmeceesj Skeâ DelÙeble mhe<š Deekneve GYes Deens : efMe#eCe kesâkeU veeskeâjermee"er vekns, cegefkeälemee"er; mheOe&smee"er vekns, meskesmee"er; meòesmee"er vekns, melÙeemee"e; ÙeMeemee"er vekns, DeLe&hetCe& peerkeveemee"er; mkeeLee&mee"er vekns, meceepeemee"er; heâkeäle ‘ceer’mee"er vekns, ‘DeeheCe’mee"er DeeefCe Meskešer, heâkeäle ngMeej ceveg<Ùe vekns; lej cegkeäle ceveg<Ùe Ie[efkeCÙeemee"er.
  – efyeMehe Lee@ceme ef[meespee