सुवार्ता

 (leueemejer efJeYeeieele efceMeve keâeÙe& meg¤ PeeuÙeeÛes ns 100Jes Je<e& Deens. ¢ee Meleeyoer Je<ee&efveefceòe keâener uesKe)
 
 1. leueemejer efceMeveÛeer Iees[oew[
  – Heâe. pee@ve ce@LÙet Heâjespe, Ùes.meb.
  Gheueeš, leueemejer efceMeve
 
 pevceeme ÙesCeeNÙee ØelÙeskeâ mebmLesÛeer, mebIeeÛeer, Oeeefce&keâ mebmLesÛeer efveefce&leer hejcesÕejeÛÙee ÙeespevesØeceeCes nesles. ¢ee efveefce&leerceeies hejcesÕejeÛes Skeâ efceMeve Demeles. hejcesÕejeÛÙee Ùeespevesyejesyej mebmLesÛeer DeeefCe DeeheuÙeener FÛÚsÛeer, mJehveebÛeer hetle&lee JneJeer, cnCetve DeeheCe DeeheuÙee peerJeveØeJeemeele meelelÙeeves Oe[he[le Demelees. DeeheCe pÙeeØeceeCes hejcesÕejeÛÙee ke=âhesÉejs Ie[le Demelees, lÙeeÛeØeceeCes DeeheuÙee peerJeveele DeeuesuÙee ØelÙeskeâ ceeCemeeÛÙee mheMee&ves DeeefCe mJele:ÛÙee ßeceeves heefjhetCe& nesle peelees. DeeheuÙee ØelÙeskeâeuee, meJe& mebmLesuee, ØesjCesÛes, OÙesÙeeÛes hebKe ueeYeues Deensle. lÙee OÙesÙeebÛÙee hebKeeÉejs ‘efceMevejer’ hejcesÕejeÛes mJehve meekeâej keâjCÙeemee"er meelelÙeeves DeLekeâ ØeÙelve keâ¤ve DeeheuÙee efceMeveceOÙes DeeefoJeemeer, iejerye, oefuele, Ghesef#ele ¢eebÛÙeemee"er osJejepÙe ØemLeeefhele keâjleele.
 9petve 1926 meeueer øeâeefvmemkeâve efceMevejer efYeuee[, Pejesueer, iegpejele efceMeveceOetve ceneje°^eleerue leueemejer leeuegkeäÙeeleerue Oeeso[hee[e ieeJeele DeJelejues. lÙeebveer Oeeso[hee[Ÿeele Deeheuee lebyet "eskeâuee. DeeheuÙee efceMevekeâeÙee&me lÙeebveer meg®Jeele kesâueer. lÙeeJesUer lÙeebÛee efceMeve ØeJeeme Ke[lej neslee. lÙee keâeUele lÙeebvee meeJekeâej, heejMeer peceerveoej, Jee[erJeeues DeeefCe keâener DeeefoJeemeer ueeskeâebkeâ[tve efJejesOe nesle neslee. lÙee efJejesOeeuee meeceesjs peeTve lÙeebveer Deeheues efceMevekeâeÙee&Ûes peeUs leueemejer, [neCet efJeYeeieeleerue Kes[ ieeJeele hemejJeues. heg{s øeâeefvmemkeâve efceMeveNÙeeves Oeeso[hee[Ÿeele heefnues ÛeÛe& GYeejues. ‘ef¡emlejepee ÛeÛe&’ÛÙee ceeOÙeceeletve efceMeveNÙeebveer Oeeefce&keâ Je Mew#eefCekeâ keâeÙee&me meg®Jeele kesâueer. meeJekeâejeÛÙee, keâcÙegefvemš heešeaÛÙee keâeÙe&keâlÙee&ÛÙee DeeefCe keâener heejMÙeebÛÙee efJejesOeeuee ve Ieeyejlee hejcesÕejeÛÙee ke=âhesves ØeeLe&vesÛÙee peesjeJej Je ßeæsletve øeâeefvmemkeâve yeÇojebveer Deeheues keâeÙe& leueemejer Je [neCet leeuegkeäÙeeleerue keâener ieeJeeble Ûeeuet "sJeues.
 leodveblej keâener Je<eeËveer cegbyeF& mejOece&ØeebleeÛes DeeÛe&efyeMehe efuecee ¢eebveer leueemejer efceMeveÛeer peyeeyeoejer cegbyeF&-iegpejele pespJeerš mebmLeskeâ[s meesheJeueer.
 1935 heemetve pespJeerš efceMevejer cegbyeF& Oece&ØeebleerÙe efceMevejer, JemeF& Oece&ØeebleerÙe Oece&ieg¤, mesuesefMeÙeve, øeâeefvmeme [er mesume Oece&ieg¤ efJeefJeOe mebmLeebÛÙee ›elemLe efmemšme& DeeefoJeemeer efceMevemee"er keâeÙe& keâjle Deensle. lÙeeJesUer Heâe. pee@ve keâmeemeeÙeme heefnues efceMeveÛes ØecegKe nesles. lÙeebÛÙee yejesyej Heâe. neÙeefmebLe efpecesvesPe, Heâe. ke@âpeeršve HeâveeË[erme, yeÇ.mesume nesles.
 meÅee leueemejer efceMeveceOÙes keâeÙe& keâjCeejs pespJeerš efceMevejer 9 petve 1925 les 9 petve 1926 ¢ee Je<ee&le, efceMeve keâeÙee&Ûeer Meleeyoer meepejer keâjCeej Deensle. ¢ee keâeueeJeOeerle efceMeveÛÙee Oeeefce&keâ, Mew#eefCekeâ, DeeOÙeeeflcekeâ, meeceeefpekeâ, DeejesiÙeoeÙeer keâeÙee&Ûee Dee{eJee Iesleuee peeF&ue. efJeefJeOe keâeÙe&›eâceeÛes DeeÙeespeve kesâues peeF&ue. efceMeveceOeerue DeeefoJeemeer Oece&, mebmke=âleer, Ûeeueerjerleer, Yee<ee, ve=lÙe, keâuee, mebieerle, DeeefoJeemeer meeefnlÙe, efceMeveÛee Fefleneme DeeefCe efceMeveÛÙee efJeefJeOe efJe<eÙeebJej, keâeÙee&Jej efueKeeCe kesâues peeF&ue. ¢ee keâeÙe&›eâceele meJeeËvee meeceeJetve Iesleues peeF&ue.
 leueemejer-[neCet efceMeve efJeYeeie cnCepes hetJeeaÛes "eCes efpeu¢eeleerue DeeefCe DeeleeÛÙee heeueIej efpeu¢eeleerue oesve ØecegKe DeeefoJeemeer leeuegkesâ. MebYej Je<eeËhetJeea ¢ee efJeYeeieeÛee efJeÛeej kesâuee lej Ieveoeš DejCÙe, meeJekeâejebÛeer Jes"efyeieejer, YeerleerÛes JeeleeJejCe, DebOeßeæe, DeefMeef#eleheCee, keâpe&yeepeejerheCee ¢eebceOÙes efKelehele he[uesuee Jeejueer meceepe. les mJele:Ûes DeefmlelJe njJele nesles.
 1937meeueele DeeÛe&efyeMehe ef[efuecee ¢eebveer cegbyeF&ÛÙee pespJeerš mebmLesJej efceMeveÛeer hetCe&heCes peyeeyeoejer meesheJeueer. pespJeerš mebmLesves leueemejer efceMeveÛeer peyeeyeoejer mJeerkeâejuÙeeJej Heâe. neÙeefmebLe efpecesvesPe ¢eebveer leueemejer efceMeveceOÙes ØeJesMe kesâuee. lÙeeJesUer Heâe. pee@ve keâemeemeeÙeeme ¢eebÛeer leueemejer efceMeveÛes heefnues pespJeerš megefheefjDej cnCetve vesceCetkeâ Peeueer. lÙeeÛÙee vesle=lJeeKeeueer Deveskeâ mhe@efveMe Je YeejleerÙe pespJeerš efceMeveceOÙes Oeeefce&keâ, Mew#eefCekeâ, meeceeefpekeâ keâeÙe& ke⤠ueeieues. yeÇoj me@ce ye@efhšmše, Heâe. ke@âefpešve HeâveeËef[me, yeÇoj mesume, Heâe. jsceb[ vÙegefyeDeesuee, Heâe. mš@veer efcejeb[e, Heâe. jspeer ieesvmeeueefJeme, Heâe. efJevmeWš yeefveÙeeve, Heâe. meeuet, Heâe. S[Jeerve jmkeâervee, Heâe. pÙeesSue ef[kegâvne, Heâe. efHeâueerhe JeePe, Heâe. efHeâueerhe IeesvmeeueefJeme, Heâe. Deuee@ÙeefMeÙeme Heâesvmeskeâe, Heâe. S[efJeve jefmkeâvne, Heâe. yuesme, Heâe. SJeefjkeâ hesme, Heâe. De@Jnsefuevees jscesef[Ùeme, Heâe. Jesv[ue, Heâe. Ùeesneve DeeuHeâevmees, Heâe. Sef[^Ùeve ef[›egâPe, Heâe. Dee@mkeâj hejsje, Heâe. iee@[øeâer, Heâe. Jesvmeer ef[cesuees, yeÇ. jsceb[ [eÙeme, yeÇ. ce@efkeämece ef[cesuees, Heâe. Dee@mkeâj jesPeeefjDees, Heâe. pee@ve Heâjespe, yeÇ. Je@ueer, Heâe. ceeefš&ve, Heâe. Sefjkeâ ef[meespee, Heâe. [eÙeve ueesyees, Heâe. Dee@Peer IeesvmeeueefJeme, Heâe. pescme cemkeâjvnsme, Heâe. pÙees IeesvmeeueefJeme, Heâe. efJepeÙe IeesvmeeueefJeme, Heâe. efJepeÙe keâesueemees, Heâe. efveuece ueesheerme, Heâe. peskeâye keâesUer, Heâe. me@yeer keâesjerÙee, Heâe. efpeceer ieescme, Heâe. ceeÙekeâue Deeuces[e, yeÇ. še@ceer JeePe, Heâe. ce@keämeJesue Heg⚟ee&[es, Heâe. pee@veer Deeuces[e, Heâe. Yet<eCe keâesUer, Heâe. jsceb[ hejsje, Heâe. Deesefveue Heâjespe DeMee Deveskeâ Oece&ieg¤bÛeer vesceCetkeâ leueemejer efceMeveceOÙes Peeueer nesleer. leodveblej DeeCeKeer Deveskeâ pespJeerš efceMevejer DeeefCe cegbyeF& Je JemeF& Oece&ØeebleeÛes Oece&ieg¤ ¢eebÛeer vesceCetkeâ nesT ueeieueer. iesuÙee MebYej Je<eeËle npeejes Oece&ieg¤, yeÇoj, efmemšj ¢eebveer leueemejer efceMeveuee Ùeesieoeve efoues Deens. efJeMes<ekeâ¤ve DeeÛe&efyeMehe ef[efuecee, keâeef[&veue Jn@uesefjÙeve «esMeme, efyeMehe S[Jeerve, keâeef[&veue meeÙeceve efheceWše, keâeef[&veue Dee@Peer «esMeme, efyeMehe uee@vPeeÙeveme hejsje, efyeMehe jsiees, efyeMehe ([e@.) Lee@ceme [eyejs, DeeÛe&efyeMehe ([e@.) Hesâefuekeäme ceÛÙee[es, Heâe. De@v[^Ÿet je@ef[^ipe ¢ee meJeeËveer DeeheuÙee vesle=lJeeÉejs leueemejer efceMeveuee Ùeesieoeve efoues Deens DeeefCe efceMeve Ie[Jeues Deens. øeâeefvmemkeâve yeÇojebveer efceMeveÛee heeÙee Ieeleuee, pespJeeršebveer keâUme jÛeuee.
 DeeheCener ‘efceMevejer nesT Ùee’ ne Jemee OeejCe keâjCÙeeme meppe nesle Demeuesues Deveskeâ DeeefoJeemeer ØeehebefÛekeâ lÙee keâeUele Oece&efMe#ekeâ cnCetve keâeÙe& keâjle nesles.
 1926heemetve Oeeso[hee[e, Gheueeš, keâesÛeeF&, meeJejesueer, yeÇeÿeCehee[e FlÙeeoer hee[Ÿeele øeâeefvmemkeâve efceMeveNÙeebveer Oece&ØeÛeej DeeefCe Mew#eefCekeâ keâeÙee&uee meg®Jeele kesâueer. cee$e lÙeebvee meeJekeâejebkeâ[tve Je keâcÙegefvemš keâeÙe&keâlÙeeËkeâ[tve ØeÛeb[ efJejesOe Peeuee neslee. lÙeebÛÙee efJejesOeeuee ve pegceevelee efceMeveNÙeebveer ef¡emleer Oecee&Ûeer cegntle&ces{ jesJeueer. DeeefoJeemeeRvee les leejCenej Jeešt ueeieues. lÙeebÛÙee peerJeveele DeeMesÛeer pÙeesle hesšueer. lÙee pÙeesleerletve DeepeÛee MebYej Je<eeËÛee ØeJeeme ÙeMemJeer "juee Deens. DeeefoJeemeer ØeieleerheLeeJej heesnÛele Deensle.
 efceMeveNÙeebveer DeeefoJeemeer meceepeemeceesj veJÙee keâjejeleerue ceesnjerÛee oeCee, Keceerj °eble, hesjCeeNÙeebÛee oeKeuee, he=LJeerÛes ceer" DeeefCe ØekeâeMe FlÙeeoer oeKeues ØeYeeJeerheCes ceeb[tve lÙeebÛee DeLe& lÙeebvee mecepeeJetve efouee. lÙee meJe& oeKeuÙeeØeceeCes DeeefoJeemeerÛes peerJeve Hegâuet ueeieues, yen¤ ueeieues. ef¡emleer Oece& Je efMe#eCe HeâesHeâeJet ueeieues. npeejes DeeefoJeemeeRveer mJeKegMeerves ef¡emleer Oece& mJeerkeâejuee. Mew#eefCekeâ #es$eele ØeÛeb[ Øeieleer kesâueer.
 efMe#eCeeefMeJeeÙe DeeefoJeemeerÛeer Øeieleer nesCeej veener, ¢eebÛeer peeCeerJe meJe& efceMeveNÙeebvee Peeueer. ‘Kes[s lesLes MeeUe’ ns OÙesÙe meceesj "sJetve ‘%eeveceelee meove’ veeJeeÛÙee pespJeerš mebmLesves 11 Kes[eshee[er ØeeLeefcekeâ MeeUsuee meg®Jeele kesâueer. ØeeÙecejer MeeUsÛes peeUs mebhetCe& efceMeve efJeYeeieele hemejues. leodveblej iejpesØeceeCes Ûeej ieeJeele neÙemketâue DeeefCe ceguee-cegueeRmee"er Jemeefleie=n, yees[eAie meg¤ kesâuÙee. JemeF& Oece&Øeebleeves ieebieCeieeJe ÙesLes pÙegefveDej keâe@uespe DeeefCe pespJeeršebveer Pejer ÙesLes pÙegefveDej keâe@uespe meg¤ kesâues. Deepe npeejes DeeefoJeemeer efJeÅeeLeea MeeUe, keâe@uespeceOÙes efMe#eCe Iesle Deensle. efJeMes<e cnCepes pÙee DeeefoJeemeer efJeÅeeLÙeeËveer efceMeveÛÙee MeeUsle efMe#eCe Iesleues, lÙeebveer cegbyeF&, JemeF& ÙesLes GÛÛeefMe#eCe IesTve 70³ efMe#ekeâ Peeues les meJe& efMe#ekeâ efceMeveÛÙee ØeeLeefcekeâ MeeUsle DeeefCe neÙemketâueceOÙes efMe#ekeâ cnCetve Mew#eefCekeâ ÙeesieoeveeÛes keâeÙe& keâjle Deensle.
 leueemejer efceMeveÛÙee Kes[Ÿeeleerue keâener yeeueJee[Ÿee, 11 ØeeLeefcekeâ MeeUe, 4 neÙemketâume, 2 pÙegefveDej keâe@uespeÛes JÙeJemLeeheve pespJeerš Oece&ieg¤, JemeF& Oece&ØeebleerÙe Oece&ieg¤ keâener efmemšme& DeeefCe DeeefoJeemeer cegKÙeeOÙeehekeâ henele Deensle. meJe& Mew#eefCekeâ #es$eeÛes vesle=lJe Je ceeie&oMe&ve Heâe. me@yeer keâesefjÙee henele Deensle. efceMeveÛÙee meJe& MeeUsle DeeefoJeemeer cegueecegueeRvee ØeeOeevÙe efoues peele Deens. lÙeeÛeØeceeCes DeeefoJeemeer mLeeefvekeâ efMe#ekeâ-efMeef#ekeâebvee MeeUsle ØeLece ØeeOeevÙe efoues peele Deens. lÙeecegUs yeNÙeeÛe efMe#ekeâebÛeer DeeefLe&keâ heefjefmLeleer PeheešŸeeves yeouele Deens. efceMeveÛÙee Oeeefce&keâ, DeeOÙeeeflcekeâ, meeceeefpekeâ keâeÙee&yejesyej Mew#eefCekeâ keâeÙee&me efJeMes<e ØeeOevÙe efouÙeecegUs DeeefoJeemeer meceepeele efMe#eCeeÉejs Øeieleer nesle Deens.
 leueemejer efceMeveceOÙes DeepeheeJeslees Deveskeâ Heâeome&, yeÇome&, efmemšme& Oece&ØeebleerÙe Oece&ieg¤, ›elemLe Oece&ieg¤-efmemšme& ¢eebveer mJele:uee DeeefoJeemeer efceMeveceOÙes Peesketâve efoues Deens. meJe&peCe DeeefoJeemeer meceepeeMeer Skeâ¤he Peeues Deensle. DeeheuÙee peerJeveele lÙeeieeÛeer efkebâcele ceespetve lÙeebveer keâeÙe& kesâues DeeefCe keâjle Deensle. Deveskeâ Oece&ieg¤, efmemšme& DeeefoJeemeer ceeleerMeer Skeâ¤he nesTve efÛejMeebleer Iesle Deensle.
 meJe& efceMeveNÙeebÛÙee DeLekeâ heefjßeceeletve DeeefoJeemeer meceepe Ie[uee iesuee DeeefCe Ie[le Deens. Deepe Deveskeâ GÛÛeefMeef#ele DeeefoJeemeer cegbyeF&, JemeF& ÙesLes yeBkesâle, Keepeieer Dee@Heâerme, mejkeâejer Dee@efHeâmeceOÙes keâeÙe&jle Deensle. keâener Oece&ieg¤, Jekeâerue, efmemšme&, vemexme, [e@keäšj Peeues Deensle. keâveesmee efmemšme& Je keâener Flej mebmLesÛÙee efmemšme&Éejs ceefnuee me#eceerkeâjCeeÛes keâeÙe& Peeues Deens. lÙeecegUs DeeefoJeemeer ceefnuee Oeeefce&keâ, Mew#eefCekeâ, meeceeefpekeâ, meebmke=âeflekeâ #es$eeble vesle=lJe keâjle Deensle.
 leueemejer, [neCet efceMeveceOÙes cegueeRÛsâ, ceefnueebÛes ØeceeCe DeefOekeâ Deens. heefnuÙeeheemetve keâveesefMeDeve efmemšme& DeeefCe Flej ›elemLe mebmLesÛÙee efmemšme& Kes[Ÿeehee[ŸeebJej peeTve efŒeÙeebmee"er mejkeâejer Je Keepeieer Ùeespevee jeyeJele Deensle. ceefnueemee"er ‘mJeÙecemee¢e yeÛele ieše’Éejs efŒeÙeebvee hewmee keâmee JeehejeÙeÛee, DeeheuÙee GlheVeeleerue keâener hewmee kegâšgbyeemee"er, YeefJe<Ùeemee"er keâmee yeÛele iešele pecee keâjeÙeÛee ¢eebÛes ØeefMe#eCe efoues iesues. ¢ee yeÛele iešecegUs Deepe peJeUpeJeU 2000 efŒeÙee mJele:ntve yeÛele iešele Deeheues hewmes efMeuuekeâ "sJetve, Flej JÙeJemeeÙe keâjleele. DeeheuÙee Jee[Ÿeele Yeepeerheeuee ueeJeCes, kegâkeäkegâš heeueve keâjCes, efcejÛeer DeeefCe efJeefJeOe YeepÙeebÛes Glheeove keâe{Ces, ¢ee meJe& JÙeJemeeÙeele efŒeÙeebÛes vesle=lJe efometve Ùesles.
 Deepe DeeefoJeemeeRÛÙee peerJeveele Øeerleer, DeeMee, efJeÕeeme, Yekeäleer Skeâ cenòJeeÛeer ieg®efkeâuueer "jle Deens. ef¡emleer ßeæsÛÙee ØekeâeMePeesleele DeeefoJeemeer yeebOeJeebÛes peerJeve GbÛeeJele Deens. lÙeebvee DeeheuÙee peerJeveele Skeâ Øeefleheoe Øeehle nesle Deens. hejcesÕejeJejerue DeeefoJeemeer yeebOeJeebÛeer ßeæe lÙeebÛÙee peerJeveeÛee ieeYee Deens. ßeæsÛÙee Deebleefjkeâ ØekeâeMeeletve DeeefoJeemeer meceepe meJe&Ûe #es$eebceOÙes ØekeâeMeceeve nesle Deens. nsÛe leueemejer efceMeveÛes DeeefCe meJe& efceMeveNÙeebÛes ÙeMe Deens. jelejeCeerÛÙee megiebOeeØeceeCes leueemejer, [neCet efceMeveceOÙes Ûeeuet DemeuesuÙee Oeeefce&keâ, DeeOÙeeeflcekeâ, Mew#eefCekeâ, meeceeefpekeâ DeejesiÙeoeÙeer ÙeesieoeveeÛee megiebOe JemeF&, cegbyeF& Oece&Øeebleele ojJeUle Deens.
 9 petve 2025 jespeer leueemejer efceMeveÛÙee Meleeyoer Je<ee&uee ØeejbYe nesle Deens. ne efoJeme meJe& efceMeveNÙeebÛÙee ÙeesieoeveeÛee, lÙeeieeÛee, mJele:ÛÙee mecehe&CeeÛee "jCeej Deens. Meleeyoer Je<e& cnCepes leueemejer efceMeveÛeer Skeâ veJeerve DeeMeeoeÙeer heneš. DeeMesÛes Ùee$eske⤠cnCetve ¢ee pÙegefyeueer Je<ee&le DeeheCe leueemejer efceMeveÛeer Meleeyoer meepejer keâjle Deenesle, ns Deeheues Je DeeheuÙee DeeefoJeemeer yeebOeJeebÛes YeeiÙe Je JewYeJe Deens. leueemejer efceMeveceOetve Heâe. pee@ve keâebšsuee, Heâe. efJeveÙe keâebšsuee, yeÇ. pÙees keâebšsuee, Heâe. DeefJeveeMe oeb[skeâj, Heâe. DeefJeveeMe OeesOe[s Demes Deveskeâ Oece&ieg¤ DeeefCe Deveskeâ Oece&Yeefieveer PeeuÙee Deensle, nsÛe efceMeveÛes ÙeMe Deens.
 9 petve 2025 jespeer leueemejer, %eeveceelee meove ÙesLes efceMeve Meleeyoer Je<ee&efveefceòeeves cegbyeF& pespJeerš mebmLesÛes ØecegKe ØeesefJnefvMeSue Heâe. Deefveue hejsje, Ùes.meb. GodIeešve keâ¤ve, meJe& efceMeveNÙeebyejesyej heefJe$e efcemmee meepejer keâ¤ve, Meleeyoer Je<ee&ÛÙee meesnàÙeeme ØeejbYe keâjleerue.
 leueemejer Meleeyoer Je<ee&efveefceòe efceMeveÛes ØecegKe Heâe. efveuece ueesheerme, Gheueeš efceMeve keWâõeÛes GheØecegKe Heâe. pee@ve Heâjespe, meJe& MeeUsÛes mebÛeeuekeâ Heâe. me@yeer keâesefjÙee, efceMeve neTmeÛes JÙeJemLeehekeâ Heâe. pÙees IeesvmeeueefJeme, Oece&ØeebleerÙe Oece&ieg¤bÛes ØeefleefveOeer, efmemšjebÛes ØeefleefveOeer DeeefCe ØeehebefÛekeâebÛes ØeefleefveOeer ¢ee Meleeyoer meefceleerÉejs mebhetCe& Je<ee&ÛÙee keâeÙe&›eâceeÛes DeeÙeespeve-efveÙeespeve kesâues peeF&ue.
 leueemejer efceMeve Meleeyoer Je<ee&ÛÙee Oeeefce&keâ, DeeOÙeeeflcekeâ, Mew#eefCekeâ, meebmke=âeflekeâ, meeefneflÙekeâ, meeceeefpekeâ keâeÙe&›eâceeble meJeeËvee menYeeieer keâ¤ve Iesleues peeF&ue. ¢ee keâeÙe&›eâceele efyeMeheebÛee, meJe& efceMeveNÙeebÛee megæe menYeeie DemeCeej Deens. ¢ee efJeefJeOe keâeÙe&›eâceebÉejs efceMeveÛÙee YeefJe<ÙeeÛee, OÙesÙeeÛee JesOe Iesleuee peeF&ue. lemesÛe DeeefoJeemeeRÛÙee keâeUeÛÙee iejpesvegmeej, efmeve[ÛÙee efveCe&ÙeeØeceeCes DeeefCe pÙegefyeueer Je<ee&ÛÙee mebosMeeØeceeCes keâener ke=âefleMeerue efveCe&Ùe IÙeeJes ueeieleerue DeeefCe lÙeeØeceeCes leueemejer, [neCet efceMeveceOÙes keâeÙe& keâjCeeNÙee meJe&Ûe efceMeveNÙeebvee (Oece&ieg¤, ›elemLe, efmemšme&, ØeehebefÛekeâ, Oece&ØeebleerÙe Oece&ieg¤) DeeefoJeemeer yebOeg-YeefieveeRmee"er Oeeefce&keâ, DeeOÙeeeflcekeâ, Mew#eefCekeâ, meeceeefpekeâ, meebmke=âeflekeâ, keâuee-meeefneflÙekeâ keâeÙe& keâjeJes ueeiesue, ¢eele Mebkeâe veener. leueemejer efceMeveceOÙes keâeÙe& kesâuesuÙee meJe&Ûe efceMeveNÙeebvee ceeveeÛee cegpeje DeeefCe DeefYevebove!
 
 2. leueemejer efceMeve Jeejueer mebmke=âleer Je DeeheCe
  – ßeer. osJeoòe ceeuekeâjer, meeJejesueer
 DeeefoJeemeer meceepeeÛee Fefleneme ne yejeÛemee efJemle=le Deens. lÙeeÛee Fefleneme ne mebMeesOeveeÛee efJe<eÙe nesT Mekeâlees. DeeefoJeemeer meceepeeÛes Ssefleneefmekeâ hegjeJes Heâej keâceer Deensle. lÙeeÛes peleve Heâejmes kegâCeer kesâues veener. DeeefoJeemeer meceepe mebmke=âleer JewefMe°ŸehetCe&, Deeefoce mebmke=âleerMeer veeles meebieCeejer Deens. ØeieleerÛÙee veeJeeKeeueer yejerÛeMeer cetuÙes ve° nesle Ûeeueueer Deensle.
 mebmke=âleer cnCepes keâeÙe? mebmke=âleer cnCepes peerJeve heæleer. peerJeve peieCÙeeÛeer jerle. ¢eebceOÙes cetueYetle iejpee – DeVe, JeŒe, efveJeeje, mebj#eCe, JÙeJemeeÙe, Ûeeueerjerleer, osJe-osJelee, meCe-meesnUs, DeeOÙeeeflcekeâlee, jenCeerceeve, Yee<ee JÙeJenej, keâuee-meeefnlÙe ¢eeÛes Skeâef$ele veeles peheCes cnCepes mebmke=âleer, Demes meebefieleues lej JeeJeies "¤ veÙes.
 DeeefoJeemeer efueneÙeuee-JeeÛeeÙeuee efMekeâuee veJnlee; hejbleg yejsÛemes ceewefKekeâ mJe¤heeÛes meeefnlÙe Deens. keâLee, keâneCÙee, efJeiegle, ueiveieerles, YeieleebÛes Keb[keâeJÙe, Deew<eOeer JevemheleerÛes %eeve ns ceewefKekeâ meeefnlÙe Deens. Deveskeâ Ûeeueerjerleer, ¤{er-hejbheje ¢ee pevceeheemetve ce=lÙetheÙeËle peesheemeuÙee Deensle. lÙeele DeeOÙeeeflcekeâlee Je cetuÙe efMe#eCe Deens. cegUele ne meceepe efvemeiee&Jej Øesce keâjCeeje, efvemeiee&ÛÙee meeefVeOÙeele jceCeeje, veeles mebyebOe peesheemeCeeje, ceole keâjCeeje YeesUeYeeye[e meceepe Deens. hejbleg lÙeeÛÙeeleues keâener meodiegCeÛe lÙeeuee iegueeceefiejerle IesTve iesuee. keâener ceeCemes og° Demeleele, ke=âleIve Demeleele, ueyee[ Demeleele, ns YeesàÙee Yeeye[Ÿee meceepeeuee mecepeues veener. Flej meceepeeheemetve lees Deefuehle jentve peiet ueeieuee. cnCetve DeeefoJeemeer meceepeeves DeeheuÙee FeflenemeeÛee MeesOe IÙeeJee. Deeheuee Fefleneme ceeefnle DemeeJee. keâejCe DeeheuÙee meceepeeuee Meskeâ[es Je<eeËÛee meeceeefpekeâ Jeejmee Deens. Deeheuee meceepe Deveskeâ yeeyeleerle ceeies Deens. DeeheuÙee osMeele DeeheuÙeeuee ieewCe ceeveues peele Deens. Deeheues nkeäkeâ veekeâejues peele Deensle. lÙeeÛeer meJe& keâejCes Feflenemeele o[uesueer Deensle. DeeheuÙee meeceeefpekeâ efJekeâemeele ÙesCeejs De[LeUs FeflenemeeÉejs MeesOetve les otj keâjCÙeeÛes ØeÙelve DeeheCeÛe kesâues heeefnpesle.
 DeeheuÙee meceepeeefJe<eÙeer keâener meeefneflÙekeâebveer efueefnues Deens. Deepe meboYe& cnCetve lÙee efueKeeCeeÛee GheÙeesie kesâuee peele Deens.
 1) kegâmegce veejieesuekeâj Je Jemeble veejieesuekeâj ¢eebveer ‘pebieueÛes jepes’ veeJeeÛes hegmlekeâ efueefnuesues Deens. lÙeele lÙeebveer Skeâ cnCe Jeehejueer Deens – ‘‘yeecnCeeÛes Ieje peueceMeer le efuebnt efuebnt cejMeer ~ JeeCÙeeÛes Ieje peueceMeer le leesuet leesuet cejMeer ~ heCe JeejuÙeeÛes Ieje peueceMeer le ‘pebieueÛee jepee’ nesMeer.’’
 2) ßeerce. ieesoeJejer MeecejeJe he®Uskeâj (ieesotleeF&) ¢eebÛes ‘pesJne ceeCetme peeiee neslees’.
 3) [e@. ieesefJeboieejs ¢eebÛes ‘Jeejueer efÛe$e mebmke=âleer’
 4) ßeer. efJepeÙekegâceej heešerue ¢eebÛes ‘[eWiejÛeer ueskeâjb’.
 5) Heâe. ([e@.) efHeâueerhe JeePe ¢eebÛes Jeejueer mebmke=âleerefJe<eÙeer hegmlekeâ.
 ns uesKekeâ yengleskeâ efyeiej DeeefoJeemeer Deensle. DeeefoJeemeeRveer DeeefoJeemeer meceepeeefJe<eÙeer efueefnues lej Deveskeâ ÛeebieuÙee iees°er Gpes[ele ÙesT Mekeâleerue. Jeef[ueOeeNÙeebkeâ[tve mebmke=âleer meboYee&le Deveskeâ ÛeebieuÙee iees°er efceUt Mekeâleele. Yeieleekeâ[tve efomeeÛÙee keâneCÙee, keâCemejer efJe<eÙeerÛÙee keâneCÙee, Deew<eOeer Jevemheleer DeesUKe, veeJes, GheÛeej FlÙeeoer ceeefnleer efceUt Mekeâles. ueiveieerles, jerefleefjJeepe, leejhee, {esue, letj (OegceMee) keâenueer, meebIe[er (mebyeU) FlÙeeoer Jeepeb$eer Deelee keâeueyee¢e nesT ueeieuÙee Deensle. lÙeebÛeer peesheemevee keâjCÙeeefJe<eÙeer heeJeues GÛeuelee Ùesleerue.
 heeueIej Je "eCes efpeu¢eele Jeejueer, keâeskeâCe, ceunej keâesUer, keâelekeâjer, ogyeUe, keâ"eketâj, ce"eketâj DeMee DeeefoJeemeer peceeleer Jemeleer keâ¤ve jenleele. lÙeele Jeejueer peceeleerÛeer mebKÙee 50³ Deens, Demes meebefieleues peeles. Jeejueer peceeleerÛes cetU JemeeflemLeeve keâesCeles? les ¢ee Yeeieele kesâJne Deeues? keâesCelÙee efoMesves Deeues? keâejCes keâesCeleer? ¢eeefJe<eÙeer efveef§ele ceeefnleer GheueyOe veener. Feflenemekeâej jepeJee[s, [e@. efJeumeve, ue@Lece ¢ee efleIeebÛÙee efJeÛeejmejCeerle celeefYeVelee efometve Ùesles, Demes [e@. ieejs DeeheuÙee «ebLeele efueefnleele. Jeejueer peceele yeuemee[ efpeu¢eeleerue DeenJee, [ebie, Oejcehetj, yeuemee[ efpeune, heeueIej efpeune, "eCes efpeu¢eele cees"Ÿee ØeceeCeeJej Dee{Ules. ner peceele Flej meceepeeheemetve mebhetCe& Deefuehle keâOeerner veJnleer. veeiejer mebmke=âleerMeer Deieoer peJeUÛee mebyebOe neslee, ns Dee[veeJeebJe¤ve efmeæ nesles. Dee[veeJes keâener jpehetle lej keâener ceje"er meceepeeMeer efceUleerpegUleer, DeheYeübMe Peeuesueer Deensle. Goe. meeOeJeer, jeLe[, heeÛeuekeâj, oeb[skeâj, Jee[keâj, ieeÙekeâJee[, jpehetle FlÙeeoer. Jeejueer ueeskeâebÛÙee ueneve Jemeleeruee ‘hee[e’ cnCeleele. heCe lees cetU ceje"er Meyo veener, lej lees ‘Øeeke=âle’ Meyo Deens. osJeosJeleebÛeer veeJes š^efJeef[Ùeve heæleerÛeer Deensle, Demes [e@. ieejs DeeheuÙee ‘Jeejueer efÛe$e mebmke=âleer’ ¢ee «ebLeele veceto keâjleele.
 Jeejueer peceele ner Flej JevÙe peceeleerhes#ee Deveskeâ yeeyeleerle efvejeUer Dee{Ules. Keeme JesieUer mebmke=âleer lÙeebveer peesheemeueer Deens. lÙeebÛÙee Mesleer keâjCÙeeÛÙee efJeefMe° heæleerJe¤ve lÙeebvee ‘Jeejueer’ ns veeJe he[ues DemeeJes. pebieue meeHeâ keâ¤ve peeUer, keâeškeäÙee pecee keâ¤ve les peeUtve Mesleermee"er ÙeesiÙe peceerve leÙeej keâjCes, ¢ee heæleeruee ‘Jeejue keâjCes’ Demes cnCeleele. ‘Jeejue’ keâ¤ve Mesleer keâjCeejer peceele cnCepes ‘Jeejueer.’ Deepemegæe iegjebÛes MesCe jeyeele efJejUtve jesheemee"er peeiee leÙeej keâjCÙeeÛÙee heæleeruee peemle ØeeOeevÙe efoues peeles. [e@.ieejs heg{s efueefnleele, ‘‘SkeâesefCemeeJÙee MelekeâeÛÙee ØeejbYeer meejs DeeefoJeemeer ¢ee Yeeieeleerue peefceveerÛes ceeuekeâ nesles. Yejhetj OeevÙe efhekeâJetve heesšYej KeeTve les ¢ee efvemeie&jcÙe heefjmejele megKeeves veebole nesles. Fb«epeebÛÙee ceguekeâer JÙeJemLee heæleerves Flej meceepe peefceveoej Je peefceveerÛee ceeuekeâ yeveuee. peefceveer lÙeebÛÙee veeJeeJej PeeuÙee. Fb«epeebvee peceerve cenmetue pecee keâjCes meeshes iesues. yeensjerue efnbot-yeÇeÿeCe, ceejJee[er, cegmeueceeve, FjeCeer, heejMeer FlÙeeoer Mesleer ve keâjCeejs peefceveerÛes ceeuekeâ Peeues. ns ueeskeâ JÙeeheej Goerce keâjCeejs efMeef#ele ueeskeâ nesles. ¢ee ueeskeâebveer jsuJesÛÙee Deemeheeme Menjele Jemeleer kesâueer Je efvej#ej, YeesàÙeeYeeye[Ÿee DeeefoJeemeeRkeâ[tve nUnUt peefceveer keâeyeerpe kesâuÙee. keâOeer Mekeäleerves, keâOeer iees[ yeesuetve, keâOeer Lees[ŸeeMee hewMeeves efJekeâle IesleuÙee Je DeeheuÙee veeJes kesâuÙee.’’ Deepemegæe mebpeeCe, GbyejieeJe, [neCet, IeesueJe[, KeleueJee[e, efYeuee[ ¢ee jsuJesÛÙee Deemeheeme peefceveoejebÛes Jee[s Deensle. Meslepeefceveer otjJejÛÙee pebieue Yeeieeleerue ieeJeele Demetve MesleeJejerue lÙeebÛÙee Iejebvee ‘DeeJeej’ cnCeleele. DeeJeejele ‘DeeJeejer’ Demele. les Flej peeleerÛeer ceeCemes he"eCe YeÙÙes efkebâJee keâelekeâjer DeeJeejer Demele. les kegâUebkeâ[tve Jes"efyeieejerJej jeyeJetve MesleerÛeer Je Flej keâeces keâ¤ve Iesle. peefceveerÛes cetU ceeuekeâ veJÙee ceeuekeâebÛes ketâU Peeues. ÙesLetveÛe Jes"efyeieejer, ueieerveie[er, KeeJešerkeâpe&, Keb[ FlÙeeoer heæleer meg¤ PeeuÙee Je DeeefoJeemeer iegueece Peeuee. lees DeeleeheÙeËle meeJe¤ Mekeâuee veener.
 DeeefoJeemeeRÛee mebyebOe peue-pebieue-peceerve ¢eebÛÙeeMeer peemle Deeuee. Jeejueer meceepeeÛÙee ueneve Jemleeruee ‘hee[e’ cnCeleele. Skeâe hee[Ÿeele Jeerme-hebÛeJeerme les mee"-meòej IejebÛeer Jemeleer Demeles. heeÛe-mene hee[s efceUtve ieeJe yeveuesuee Demelees. ØelÙeskeâ ieeJeele Skeâ heesefuemeheešerue Je Skeâ keâesleJeeue (keâe"Ÿee) Demelees. hee[ŸeeJej keâejYeejer Demelees. hee[ŸeepeJeU SKeeoe Dees{e efkebâJee veoer Demeles. efleLetve lÙeebÛee heeCÙeeÛee ØeMve megšle Demes. ØelÙeskeâ kegâšgbyeekeâ[s Lees[eryengle Mesleer Demes. ¢ee Mesleerletve heeJemeeàÙeele lees leebotU, pJeejer, veeÛeCeer, Jejer FlÙeeoer OeevÙeebÛeer efhekesâ, lej Jejkeâme peefceveerletve letj, ÛeJeUer, G[ero ner keâ[OeevÙes lej leerU, KegjemeCeer, YegF&cegie ¢ee lesueefyeÙeebÛeer efhekesâ Iesleueer peeles. lÙee JÙeefleefjkeäle pebieueeletve heeuesYeepÙee, kebâocegUs, keâjJebos, peebYeUs FlÙeeoer jeveHeâUs efceUle. pebieueeletve peUCeemee"er ueeketâ[, ef[bkeâ, heeves, ceOe efceUle Demes. veoerletve ueneve ceemes Je Keskeâ[s hekeâ[CÙeemee"er lees efvejefvejeUer meeOeves yeveJele Demes. pebieueeletve efMekeâejer keâjle Demes. lÙeemee"er ieueesue, leerj keâece"ŸeeÛee lees GheÙeesie keâjle Demes. pebieueeleerue ueekeâ[s Jeehe¤ve lees Peeshe[er yeebOetve jenele Demes. keâejJeer, yees¤ ¢eebveer ketâ[ Ye¤ve keâeàÙee Je ueeue ceeleerves ketâ[ efuebhele Demes. Úhhejemee"er ueneve Peg[hes, heeves Je YeeleeÛee heW{e Jeehe¤ve Úhhej Meekeâejle Demes. Iejeuee KeesuÙee efkebâJee efKe[keäÙee vemele. peemle keâhe[s IesCÙeeÛeer Sshele vemes. efŒeÙee uegie[s vesmele. Je<ee&uee efoJeeUerÛÙee JesUer leer SKeeosÛe veJeerve uegie[s IesT Mekeâle Demes. heg®<e uebieesšer ueeJele Demes. lÙeemee"er meHesâo ®ceeue, keâcejsuee keâjieesše Demes. Debieele yeb[er Ieeuele Demes. le®Ce keâcejsuee efJeefMe° ØekeâejÛeer meeKeUer Jeehejle Demes. neleele SKeeoe heeJee Demes. le®CeeRvee pees[Jeer, yeebie[Ÿee, hewpeCe ¢eebÛeer DeeJe[ Demes.
 leueemejer-[neCet heefjmejeleerue Jeejueer meceepeele Deepe efMe#eCeecegUs Deecetuee«e yeoue Peeuesuee efometve Ùeslees. meceepe efJekeâeme meJeeËveeÛe nJee Deens. hejbleg efJekeâeme cnCepes DebOeevegkeâjCe veJns. DeeheuÙee Jee[Jeef[ueebveer peesheemeuesueer keâener meeceeefpekeâ cetuÙes ¢ee efJekeâemeeÛÙee cenehetjele Jeentve iesueer lej meceepeeÛeer nesCeejer neveer keâOeerner Ye¤ve ÙesT MekeâCeej veener. meJeeËvee Skeâ$e IesTve peeCeeje meceepe, Skeâ leerU meele peCeeble Jeeštve KeeCeeje meceepe. megKeog:Keele Skeâ$e ÙesTve ceole keâjCeeje meceepe. Jeef[ueOeeNÙeebvee ceeve osCeeje meceepe Deepe yeouele Deens, Demes Jeešles. iejerye-ßeerceble DeMeer ojer nesT heenele Deens. mJeeLeeaheCe Jee{le Deens. kegâšgbyes ogjeJele Deensle. peeieeflekeâerkeâjCeeÛee heefjCeece DeeheuÙeeJej efkeâleer nesT ÅeeÙeÛee, ns DeeheCeÛe "jJeeÙeuee nJes. keâejCe efMe#eCeeÛee eflemeje [esUe DeeheCeebme ueeYeuee Deens.
 Deepe Jeejueer efÛe$ekeâuee peieeÛÙee keâeveekeâesheNÙeele peeTve heesnÛeueer Deens. vewmeefie&keâ meeOesheCee ner lÙeebÛeer JewefMe°Ÿes Deensle. leer DeeheCeeMeer yeesueleele, mebJeeo meeOeleele, ùoÙeeuee efYe[leele. cnCetveÛe hebÛeleejebkeâerle ne@šsume, Dee@efHeâmes, yebieues, peeefnjeleer, ÚesšŸee Jemlet, keâhe[s ¢eebÛÙeeJej lÙeebveer mLeeve efceUJeues Deens. leer efÛe$es keâe{Ceeje Jeejueer ceeCetme efleLes heesnÛet MekeâCeej veener keâeÙe? Deepe ieeJee-ieeJeeble efMe#eCeeÛeer meesÙe Peeueer Deens. lÙeebÛÙeeJej ue#e osCÙeeÛeer DeeJeMÙekeâlee Deens. ceneefJeÅeeueÙeerve, leb$e%eeveefJe<eÙekeâ, mebMeesOeve efJe<eÙekeâ efMe#eCeeÛeer DeesUKe Peeueer Deens. DeYÙeemeele, KesUele pesLes mebOeer efceUsue, lÙee #es$eeble DeeheCe kegâ"sÛe keâceer veener, ns oeKeJele Deensle. keâeceeÛÙee ef"keâeCeer Deeheues mLeeve oeKeJetve osle Deensle. ner YeeJeer efJekeâemeeÛeer veeboer Deens. Deeheues Ghepele keâueeiegCe Je meeceeefpekeâ cetuÙes Deepe peieeuee veJeerve keâener osT Mekeâles keâeÙe? ¢eeÛee efJeÛeej keâjeÙeÛee Deens. vÙetveieb[eÛeer YeeJevee, Yeerleer, ueepe iee[tve šekeâeÙeÛeer Deens. veJee ceeCetme Ie[JeeÙeÛee Deens DeeefCe ns DeeheCe ke⤠Mekeâlees, ns peieeuee oeKeJetve ÅeeÙeÛeer iejpe Deens.
 
 3. efceMevejer DeeefCe Deecner DeeefoJeemeer
  – ßeer. Fiveeme keâebšsuee, cees[ieeJe
 [eÙeesefpevesmeÛeer Skeâ Øeefmeæ keâLee meebefieleueer peeles. Yej ogheejer lees neleele kebâoerue IesTve Ûeeuele neslee. jmlÙeeves peeCeeNÙee ÙesCeeNÙee ØelÙeskeâ ceeCemeeuee kebâefoueeÛÙee ØekeâeMeele vÙeeneUerle neslee.
 MesJešer Skeâe Fmeceeves lÙeeuee nškeâues, ‘‘keâeÙe nes, FlekeäÙee ogheejer kebâoerueeÛÙee ØekeâeMeele legcner keâeÙe MeesOelee?’’
 ‘‘ceer vee, ceer ceeCetme MeesOeleesÙe.’’ [eÙeesefpevesmeves Deieoer MeebleheCes lÙeeuee Gòej efoues.
 lÙeeJej lÙeeves DeeCeKeerve efJeÛeejues, ‘‘Flekeâer ceeCemeb mecees¤ve Ùesle peele Deensle DeeefCe legcner ceeCetme MeesOelee?’’
 OeerjiebYeerj nesle [eÙeesefpevesmeves lÙeeuee Gòej osle cnšues, ‘‘legcner peer ceeCemeb heenlee vee, lÙee ceeCemeeÛÙee kesâJeU Deeke=âlÙee Deensle. ceuee lej ceeCetme nJeeÙe.’’
 MebYej Je<eeËhetJeea DeeheuÙee Yeeieele efceMevejer Deeues. les DeeceÛÙeele cegkeäkeâece "esketâve jeefnues. Deecneb DeeefoJeemeeRvee lÙeebveer Deieoer peJeUtve heeefnues. lÙeekeâeUer lÙeebveemegæe Deecner DeeefoJeemeer kesâJeU ceeCemeeÛÙee Deeke=âlÙeeÛe efomeuÙee Demeleerue. oeefjõŸe, kegâhees<eCe, De%eeve DeeefCe DebOeßeæe ¢eebveer Deieoer yespeej Peeuees neslees Deecner DeeefoJeemeer. iegueeceemeejKes Deecner vee[ues peele neslees meeJekeâejebkeâ[tve. Flekeâer owvÙeeJemLee nesleer keâer, Deecner Øeew{ebyejesyej Heâkeäle uebieesšerJej YeeieJele neslees. ieeJeeyeensj pej peeCeb PeeuebÛe lej uebieesšerÛeeÛe ‘Ieesiee’ kebâyejsuee iegb[eUeÙeÛee. heg®<eceb[UeRveer ‘yeeb[er [ieueer’ Ieeleueer keâer Peeuee heesMeeKe.
 lÙeekeâeUer hewmee KetheÛe ogceeaU neslee. meeJekeâejeves pej keâeceeuee yeesueeJeueb lejÛe cepegjer efceUeÙeÛeer. leerner DeieoerÛe legšhegbpeer. DeeceÛeer DeeF& cnCeeÙeÛeer, ‘‘efoJemeYej Gvneleevneble keâ° keâjerle Ieece ieeUeÙeÛee DeeefCe mebOÙeekeâeUer oesve DeeCes (yeeje hewmes) meeJekeâej DeeWpeUerle šekeâeÙeÛee.’’ heg®<eebvee cee$e Ûeej DeeCes cepegjer osle Demes. efyeieejeruee (Jes"efyeieej) yeesueeJeueb lej ogheejÛÙee pesJeCeeefMeJeeÙe keâener veener YesšeÙeÛeb.
 DeMee heefjefmLeleerle ceePÙee Jeef[ueebvee lÙeebÛÙee Deepeesyeebveer meebefieleueb nesleb, ‘‘keâesCeer lejer Ùesle Deensle. les DeeheuÙee ueeskeâebvee Skeâ Ûeebieuee osJe osleerue.’’
 lÙeebÛes les YeefJe<Ùe Kejb "jueb. Lees[ŸeeÛe Je<eeËveer øeâeefvmemkeâve yeÇojebÛÙee ¤heele (pece&ve) oeheÛejer efJeYeeieele efceMevejer heesnÛeues. lÙeebveer DeeceÛeer kesâefJeueJeeCeer efmLeleer heeefnueer. DeeceÛÙee JesoveeceÙe peerJeveeÛes cetU oeefjõŸeele Deens DeeefCe ¢ee JesovesJej efMe#eCeeefMeJeeÙe heÙee&Ùe veener, ns õ°Ÿee yeÇojebvee mhe° ceenerle nesleb.
 oesve-Ûeej cegues keâMeeryeMeer pecee keâ¤ve efceMeveNÙeebveer MeeUe meg¤ kesâueer. ceePes Je[erue efceMeveNÙeebpeJeU peeTve yemeues. lees yeešuee. cnCetve lÙeeuee Iejele IesCÙeeme ceveeF& kesâueer IejÛÙeebveer. Deepeerves lÙeeuee ‘efYeleveeruee’ JeUÛeCeeruee KeeÙeuee efoues nesles. Ûeebieueb JeeÛelee efueefnlee ÙesF&heÙeËle lÙeebveer efpeö mees[ueer veener.
 keâener Je<eeËhetJeea ceuee hejosMeer oewNÙeeÛeer mebOeer efceUeueer. Ùegjeshe cnCepes JesieUbÛe peie. DelÙeble efJekeâefmele. heeÙe "sJeleeÛe Kethe Dee§eÙe& Jeešueb. ceeCetme efkeâleer Øeieleer ke⤠Mekeâlees, ¢eeÛes cetefle&ceble ÂMÙe. ¢ee ueeskeâebveer Øeieleer keâMeeÛÙee DeeOeejs kesâueer Demesue? ceePÙee kegâJeleervegmeej Deveskeâ keâejCeb efomele nesleer. lÙeebÛeer veeWo ceer Jenerle keâjerle neslees. Ûeewoe efoJemeele heeÛe osMeeleerue Øeieleeruee keâejCeerYetle Deens GÛÛe ØeleerÛeb efMe#eCe. cee$e lÙeeuee heeÙeeYetle Tpee& osCeeje ‘Oece&’ vepejsDee[ keâjCeb MekeäÙe veener, nsner Kejb Deens.
 MeeuesÙe efMe#eCeeyejesyej efceMeveNÙeebveer veJeerve osJe, Ûeebieuee DeeefCe efpeJeble osJe, DeeheuÙeeJej Øesce keâjCeeje DeeefCe Deeheuee meebYeeU keâjCeeje osJe oeKeJeuee. osJeeuee DeeheCe efØeÙe Deenesle, ceewuÙeJeeve Deenesle, ner veJeerve efMekeâJeCe efceMeveNÙeebveer efoueer. Deecneb DeeefoJeemeeRvee leer Kethe YeeJeueer. efJeMes<ele: lees efpeJeble MeefkeäleMeeueer osJe Deeheuee yeehe Deens, ns melÙe Deecnebuee cees"er Tpee& Deens.
 ceneve DeMee ¢ee Tpexves Deecneb DeeefoJeemeeRÛÙee ceeveefmekeâlesle Deecetuee«e Demes heefjJele&ve Ie[Jeues Deens, Ie[le Deens. Kejb lej DeeefoJeemeer cegUele keâeškeâ DeeefCe keâ°keâjer. heeheefYe¤ DeeefCe meoeÛeejer. Ûegkeâueb ceekeâueb lej ueiesÛe efoueefiejer JÙekeäle keâjCeejs. GheefmLeleebmeceesj #ecee ceeieCeejs, #ecee keâjCeejs, DeeleuÙee Deele keâheš "sJeeÙeuee lÙeebvee veener DeeJe[le. ceveeleueb efkeâUefceme meebietve šekeâCeejs. efvejeceÙe peerJeve peieCÙeeÛee lÙeebÛee keâue Demelees.
 efceMeveNÙeebveer Deecnebuee veJeerve osJeeÛeer DeesUKe keâ¤ve efoueer. ØeYet ÙesMet Keje osJe DeeceÛÙeemee"er ceeveJe Peeuee. Deecnebmee"er lees ›egâmeeJej cejCe heeJeuee DeeefCe eflemeNÙee efoJeMeer lees cesuesuÙeebletve G"uee. ØeYet ÙesMet ef¡emleÛe Deeheuee Keje, efpeJeble, DeeheCeebJej Øesce keâjCeeje hejcesÕej Deens, ¢eeÛeer DeesUKe Deecnebuee Peeueer. meJe&Meefkeäleceeve Demee efpeJeble osJe Deeheuee meebYeeU keâjCeeje ØesceU yeehe Deens, Demee DevegYeJe Deecner Iesle Deenesle. ner ßeæe DeeceÛÙeemee"er Heâej cees"er Tpee& Deens. ¢ee Tpexves Deecne DeeefoJeemeeRÛÙee ceeveefmekeâlesle Deecetuee«e heefjJele&ve Ie[Jeueb Deens, Ie[le Deens.
 otj°erves efceMeveNÙeebveer DeeefoJeemeeRmee"er Kethe mJehve heeefnueer nesleer. leer meekeâej nesle Deensle. mJele:ÛÙee heeÙeeJej GYes Demeuesues yeebOeJe heentve Kethe yejb Jeešleb. lÙeebÛÙee ÛeeueCÙeele Oeccekeâ Deens. les Deelee ceeies JeUtve heenCeej veenerle. FlekebâÛe keâeÙe, les DeeheuÙee yeebOeJeebmee"er ÙeesiÙemLeUer oerhemlebYener nesle Deensle.
 
 
 
 
 4. efvemeie& DeeefCe DeeefoJeemeer
  – ßeer. meblees<e heeieer, JejKeb[e
  ‘DeLe veeÛet keâeÙe, keâes"b veeÛetb ~
 OejlejerÛÙee hee"erJej ~~
 Oejlejer ceePeer keâeÙe, ceeÙe jb ~
 heeÙe ie[Ÿee keâes"b ueeJet jb ~~’
 Demeb ieeCeb cnCetve Deecner DeeefoJeemeer veeÛele Demelees. Oejleeruee DeeF&meceeve ceevele Demelees. ¢eeletve DeeefoJeemeer efvemeiee&Meer efkeâleer Skeâ¤he peerJeve peielees, ¢eeÛeer ØeefÛeleer DeeuÙeeKesjerpe jenle veener. Kejs heenlee, DeefKeue ceeveJepeeleerÛesÛe efvemeiee&Meer Deletš Demes veeles Deens. efvemeiee&efMeJeeÙe ceveg<Ùe #eCeYejner peiet Mekeâle veener. cnCetveÛe peieeleerue kegâ"ueener DeeefoJeemeer IÙee, ne efvemeiee&ueeÛe Deeheuee osJe ceevelees. DeeefoJeemeer mebmke=âleer DeeefCe efvemeie& ¢ee SkeâeÛe veeCÙeeÛÙee oesve yeepet Deensle. efvemeiee&ÛÙee efJeefJeOe ¤heebvee lees Yepelees. cee$e DeeefoJeemeer cetefle&hetpekeâ veener. efvemeiee&ÛÙee ØelÙeskeâ Ieškeâeble DeLeJee ÛejeÛejele hejcesÕejeÛeer ØeÛeb[ SkeâcesJe DeMeer Mekeäleer meeceeJeuesueer Deens. ¢ee MekeäleerÛes Deecner DeeefoJeemeer Kejs Gheemekeâ Deenesle.
 mebhetCe& peieYej DeeefoJeemeeRÛÙee efJeefJeOe peeleer-peceeleer Deensle. Yeejleele efJeefJeOe jepÙeeble DeeefoJeemeeRÛes JeemleJÙe Deens. ceneje°^eleerue heeueIej efpeu¢eele Deecner DeeefoJeemeer Jeejueer peceeleerleerue ueeskeâ mJele:uee efvemeiee&Ûes jepes DeLeJee pebieueÛes jepes cnCeJetve Ieslees. peue, pebieue Je peceerve DeeceÛes nkeäkeâeÛes Deens, Demes Deecner mecepelees.
 Oejlejer (he=LJeer), keâCemejer (le=CeOeevÙe) Je ieeJelejer (ieg®{esjs) ¢eebvee Deecner DeeefoJeemeer osJeemeceeve ceevelees. lÙeeleÛe Deecnebuee hejcesÕejeÛes oMe&ve Ie[les. ¢ee IeškeâebMeer DeeceÛes peerJeve SkeâpeerJe Peeues Deens. cnCetveÛe lej Deecner DeeefoJeemeer Jeejueer ieewjer ve=lÙe keâjleevee cnCelees –
 ‘DeÙeueeb veceve heefnuee veceve, vecet keâesCeeuee jb
 DeÙeueeb veceve heefnuee veceve, Oejlejer ceelesuee jb
 ogmeje veceve, vecet keâesCeeuee jb
 ogmeje veceve, keâCemejer ceelesuee jb
 eflemeje veceve, vecet keâesCeeuee jb
 eflemeje veceve, ieeJelejer ceelesuee jb ~~’
 DeMee Øekeâejs efvemeiee&ÛÙee ØelÙeskeâ Ieškeâeleerue MekeäleerÛee Deeoj kesâuee peelees. Ûeboj-Ûebõ, metNÙee-metÙe&, JeeJepeer-Jeeje, heeJeMÙee-heeTme, {iesmej-{ie, efJepesmej-efJepee, ieepÙee-Jee[Ÿee FlÙeeoer efJeefJeOe ¤heeble SkeâcesJe ØeÛeb[ DeMeer Mekeäleer meeceeJeuesueer Deens, Demes ceevelees. ¢ee MekeäleerÛee Keje Gheemekeâ DeeefoJeemeer Deens. lemesÛe nerÛe SkeâcesJe Mekeäleer Je=#e, JesueeRle Deens. cnCetve keâener Pee[e-JesueeRvee Je Je=#eebvee peemle cenòJe osleevee Dee{Ulees. ¢ee Je=#eebÛeer lees hetpee keâjlees. efhebheU, Je[, Gbyej, legUme, yesue, Deebyee, Meceer, meeie FlÙeeoer Je=#eeble ØeYeeJeer Demes Deew<eOeer iegCeOece& meeceeJeuesues Deensle. ØeÛeb[ DeejesiÙeefJe<eÙekeâ DeMeer Mekeäleer meeceeJeuesueer Deens. ns Je=#e keâceeueerÛes ceeveJeer peerJeveoeve osCeejs Deensle.
 keâener heMeg-he#ÙeebceOÙes osKeerue Deew<eOeer iegCeOece& Deensle. pÙee heMetbÛee (ØeeCÙeebÛee) lÙeeuee ØelÙeskeâ #eCeer GheÙeesie neslees Demes ØeeCeer nòeer, yewue, js[e, ieeÙe, Iees[e FlÙeeoeRÛee lees Deeoj keâjlees. ¢ee ØeeCÙeebMeer lÙeeÛes Deletš Demes veeles Deens. Mesleer, ØeJeeme efkebâJee Flej keâeÙee&mee"er DelÙeble GheÙegkeäle Demes keâener ØeeCeer Deensle. cnCetve ceeCemeebØeceeCesÛe lÙeebÛeerner keâeUpeer Iesleueer peeles. JeeIe, efmebn ¢eebmeejKes efnbŒe ØeeCeerosKeerue pebieueeÛes j#eCe Je heÙee&JejCeeÛes meblegueve "sJeCÙeeÛes cenòJeeÛes keâeÙe& keâjleele. cnCetve heMeghe#Ùeebvee osKeerue DeeefoJeemeer osJeemeceeve ceeveleele. lÙeeletveÛe JeeIÙee osJeeÛeer mebkeâuhevee GoÙeeme Deeueer. JeeIÙeeuee «eeceosJelesÛes mJe¤he Øeehle Peeues. mebhetCe& ieeJe Skeâ$e ÙesTve lÙeeÛeer hetpee ke⤠ueeieues. meJe& ieeJe Skeâ$e ÙesCes efkebâJee SskeäÙe efvecee&Ce nesCes ne cetU GösMe mees[uee lej nUtnUt ¢eeletve Skeâ ØekeâejÛÙee cetefle&hetpesuee meg®Jeele Peeueer. SKeeÅee efveKeU JemletbveeÛe osJe ceevetve hetpee keâjCes, ner DebOeßeæe Je cetefle&hetpee Peeueer. ÛejeÛejele meeceeJeuesueer DeÂMÙe DemeuesuÙee SkeâcesJe meJe&meceLe& MekeäleerÛes Deecner Gheemekeâ ¢eebheemetve ogjeJele lej veener vee?
 Deecneb DeeefoJeemeeRÛes meCe, meesnUs, GlmeJe, jerefleefjJeepe, pevce, ueivemeesnUs, ce=lÙet ¢ee meJe& iees°er Deieoer efvemeiee&Meer efveieef[le Deensle. efvemeie&Mekeäleer neÛe SkeâcesJe osJe ceeveCeeje keâeUeveg¤he Flej meceepeeÛÙee Deefle›eâceCeeves cnCee efkebâJee Flej meceepeeÛÙee JeÛe&mJeecegUs, Deecneb DeeefoJeemeeRÛÙee mebmke=âleerJej FlejebÛee ØeYeeJe he[le iesuee DeeefCe heg{s SkeâcesJe efvemeie&MekeäleerÛeer hetpee (Gheemevee) ve neslee efvemeiee&leerue keâesšŸeJeOeer ØelÙeskeâ JemletueeÛe lees osJe ceevet ueeieuee. ¢eeletveÛe DebOeßeæe Je cetefle&hetpesuee ØeejbYe Peeuee. lees Mesleele yemeJeuesuÙee oie[eÛÙee Ûes[Ÿeeuee MeWotj, Deiejyeòeer Je veejU Heâes[tve hetpee ke⤠ueeieuee. meeheeÛeer hetpee ke⤠keâeieuee. meeiejeÛeer hetpee ke⤠ueeieuee, ieeÙeyewueebÛÙee cetlÙee& keâ¤ve hetpee ke⤠ueeieuee. DeMee Øekeâejs efvemeiee&leerue meJe& JemletbÛÙee SkeâcesJe efvecee&Ce keâjCeeNÙee MekeäleerÛeer hetpee ve neslee efveefce&leerueeÛe hegpet ueeieuee. ¢eeletveÛe keâesšŸeJeOeer osJeebÛeer efveefce&leer Peeueer. keâeUeÛÙee DeesIeele DeeefoJeemeer mebmke=âleerceOÙesner cetefle&hetpee Je DebOeßeæsÛee ØeejbYe Peeuee.
 ¢ee ØekeâejÛes meeceeefpekeâ peerJeve Demesue lej meceepe heefjJele&veeÛeer mJehves keâMeer meekeâej nesT Mekeâleerue? pÙee meceepeele cetefle&hetpee Je DebOeßeæe Deens, lees meceepe yegjmešuesuÙee ®{er hejbhejsleÛe efKelehele he[lees. lÙee meceepeeÛeer DeJemLee pewmes Les Demeles. JewÛeeefjkeâ heeleUer Deieoer KeeueeJeuesueer Demeles. DeeOeer efJeÛeej yeoueues heeefnpesle, ceie ke=âleer DeeheesDeehe Ie[le Demeles. meceepeheefjJele&veemee"er yeoue ne DeeJeMÙekeâ Demelees. efMe#eCeeves Je efJeÛeejeves ns yeoue Ie[le Demeleele.
 DeefleMeÙe ØeieleerMeerue Demeuesuee FœeeSue osMe ne lÙeeÛeer efpeJeble mee#e Deens. ¢ee meceepeeletve peieeÛee GodOeejkeâ heeheer peieeÛee leejkeâ ØeYet ef¡emle ¢eeÛee pevce Peeuee. mJeie& DeeefCe he=LJeer ¢eebÛee GlheVekeâlee& meJe&meceLe& SkeâÛe hejcesÕej efhelee Deens. efvemeiee&Ûeer efveefce&leer keâjCeejer SkeâcesJe Mekeäleer Deens, pÙee Mekeäleeruee DeeheCe hejcesÕej cnCelees. pemes mJeiee&le lemes he=LJeerJejner ¢eeÛe meJe&Meefkeäleceeve hejcesÕejeÛÙee FÛÚsØeceeCes nesJees, DeMeer ÙesMet ef¡emleeves ØeeLe&vee kesâueer. ¢eeÉejs lÙeebveer osJejepÙeeÛeer Iees<eCee kesâueer. Skeâe veJÙee meceepeeÛÙee efveefce&leermee"er.
 DeMee Øekeâejs Deecneb ØelÙeskeâeuee Skeâ veJee meceepe yeveefJeCÙeemee"er, efve‰eJeeve, ßeæeJeeve Je ØeieleerMeerue meceepe yeveefJeCÙeemee"er neÛe DeeyeÇeneceÛee MeefkeäleMeeueer osJe, efvemeiee&Ûee efvecee&lee, efhelee hejcesÕej yeesueeJele lej veener vee?
 Deepe DeeheCee ØelÙeskeâeheg{s SkeâÛe ØeMve Deens keâer, efvemeiee&ÛÙee efveefce&leerÛeer Gheemevee keâjeJeer keâer, efvemeiee&ÛÙee efvecee&lÙeeÛeer? DeeceÛÙee leueemejer efJeYeeieele DeeuesuÙee efceMeveNÙeebveer Deecnebme Deveskeâ Je<es& KeNÙee hejcesÕejeÛeer DeesUKe keâ¤ve efoueer Deens. npeejes ueeskeâebÛee yeeefhlemcee Peeuesuee Deens DeeefCe yejsÛe ueeskeâ KeNÙee osJeekeâ[s JeUues Deensle. Depetve efceMeve yeekeâer Deens. leueemejer efJeYeeieeleerue peemleerle peemle ueeskeâebvee Keje osJe keâUeJee DeeefCe lÙeebÛes heefjJele&ve JneJes, cnCetve ØeeLe&vee keâjCes, ceOÙemLeer keâjCes DeeJeMÙekeâ Deens.