सुवार्ता

 
 
 kegâšgbye, ke=âef$ece yegefæceòee DeeefCe ce@efiveefHeâkeâe ¢egce@efvešeme
 efJeÛeejJebleebvee ÛeÛe&ÛÙee vesle=lJeeceOÙes peemle DeeJe[Ceejer iees° cnCepes lÙeebÛÙee hetJe&megjeRÛÙee vesle=lJeeØeefle Demeuesuee mekeâejelcekeâ Âef°keâesve. cnCepes hetJe&megjeRÛÙee mesJesÛeer oKeue IesCes DeeefCe veblej, meOÙeeÛÙee heefjefmLeleerMeer mebyebefOele Deeheues efJeÛeej omleSsJepeebÉejs ceeb[Ces, GoenjCeeLe&, heeshe lesjeJes efueDees ¢eebveer DeewÅeesefiekeâ ›eâebleer, keâeceeÛeer Øeefle‰e DeeefCe ieefjyeebmee"er heÙee&Ùe Deeoer DeeJneveebvee Øeeflemeeo osCÙeemee"er ‘js®ce veesJne®ce’ (‘veJeerve iees°er’, 15 ces 1891) ns efJeÕehe$ekeâ ØekeâeefMele kesâues. lÙeeveblejÛÙee heesheveer ‘js®ce veesJne®ce’ [RN] Ûes cenòJe efmeæ keâjCes meg¤ "sJeues : heeshe DekeâjeJes heeÙeme ¢eebveer ‘keäJee[^epesefmeceesme Deevvees’ (‘40JÙee Je<ee&le’, 1931), heeshe lesefJemeeJes pee@ve ¢eebveer ‘ceelesj Sle ceefpeŒee’ (‘DeeF& Je efMeef#ekeâe’, 1961),heeshe meneJes hee@ue ¢eebveer ‘Dee@keäšespesefmecee De@[JnsefveSvme’ (‘80JÙee JeOee&heveefoveeefveefceòe’, 1971) DeeefCe heeshe efÉleerÙe pee@ve hee@ue ¢eebveer ‘meWšsmescegme Deevvees’ (‘100Jes Je<e&’, 1991) efueefnues.
 ke=âef$ece yegefæceòee (Artificial Intelligence)
 DeeOegefvekeâ peieeleerue ‘ke=âef$ece yegefæceòee’ (AI) cegUs efvecee&Ce nesCeeNÙee Jee{lÙee DeeJneveebvee Øeeflemeeo osCÙeemee"er, heeshe ÛeewoeJes efueDees ¢eebveer RN ÛÙee 135JÙee JeOee&heveefoveeefveefceòe Magnifica Humanitas (‘YeJÙe ceeveJelee’, 15 ces 2026) ns cenòJehetCe& efJeÕehe$ekeâ (Encyclical) peejer kesâues Deens. Deueerkeâ[ÛÙee keâeUeleerue ‘SDeeÙe’Ûee efJekeâeme leb$e%eeveecegUs Peeuee. les mebieCekeâebvee ceeveJeer yegefæceòee Je mecemÙee mees[JeCÙeeÛÙee keâewMeuÙeebÛes DevegkeâjCe keâjCÙeeme me#ece keâjles; ns keâeÙe& mebieCekeâ mJeleb$eheCes efkebâJee Flej leb$e%eeveebÛÙee pees[erves ke⤠Mekeâles. ‘SDeeÙe’ (AI) Ûeer meg®Jeele 1900ÛÙee meg®Jeeleeruee Peeueer, lesJne lÙeeuee ‘ke=âef$ece ceWot’ (artificial brain) Demes cnšues peele Demes. ‘ke=âef$ece ueeskeâ’ (artificial people) ner meb%ee cetuele: 1921 ceOÙes Peskeâ veeškeâkeâej, keâejsue Ûeeheskeâ ¢eebveer Jeehejueer nesleer. 1955ceOÙes ‘SDeeÙe’ ner meb%ee leÙeej keâjCÙeeÛes ßesÙe pee@ve ce@keâeLeea ¢eebvee efoues peeles. ns leb$e%eeve JewÙeefkeälekeâ efveJe[er, mecetn ceeveefmekeâlee DeeefCe keâewšgbefyekeâ peerJeve ¢eebvee veJÙeeves Deekeâej osles; lemesÛe les ØeMeemekeâerÙe meeneÙÙekeâ DeeefCe DeOÙeÙeveeleerue meesyeleer cnCetve keâece keâjles, JÙekeäleeRvee JewÙeefkeälekeâ DeesUKe vemeleeveener meuuee osT Mekeâles. keâewšgbefyekeâ DeeefCe Iejiegleer yeeyeeRceOÙesner ‘SDeeÙe’ ceole keâjles, DeLee&le ‘SDeeÙe’uee keâener ceÙee&oener Deensle :
 kegâšgbye DeeefCe ‘SDeeÙe’Ûes HeâeÙeos
 cegUele, ‘kegâšgbye’ cnCepes heeuekeâ DeeefCe cegues, lej ‘mebÙegkeäle kegâšgbye’ ceOÙes Deepeer-Deepeesyee, Deepeejer JÙekeäleer, efoJÙeebie JÙekeäleer FlÙeeoeRÛee meceeJesMe neslees. hetJeeaÛee meceepe ‘pesJe{s peemle lesJe{s Ûeebieues’ ¢eeJej efJeÕeeme "sJele Demes, lejerner ‘pesJe{s keâceer lesJe{s Ûeebieues’ ¢eeJej lees meceeOeeveer neslee.
 lÙeecegUs JewÙeefkeälekeâ heeleUerJej, SDeeÙe Iejiegleer JÙeJemLeeheve, hejmhej ceole, ogye&U DeeefCe DeMekeäleebvee hetjkeâ "jCes MekeäÙe keâjles. les Yee<eeblej, ¤heeblej FlÙeeoeRmee"er GheÙegkeäle "jues. kegâšgbyeeleerue Skeâ meomÙe cnCetve SDeeÙe m›eâerve šeFce, ieesheveerÙelee Je ceeveJeer menevegYetleer peheCÙeeÛeer iejpe ¢eebmeejKeer DeeJneves osKeerue neleeUles. les heeuekeâebvee JesUehe$ekeâ JÙeJeefmLele keâjCÙeeme, keâewšgbefyekeâ mebJeeoemee"er JesU keâe{CÙeeme, DeeOeej osCÙeeme DeeefCe JesUsJej megOeejCee keâjCÙeeme ceole keâjles. SDeeÙe keâener De[LeUs otj keâ¤ve megueYelee Jee{Jeles. lÙeecegUs yengYeeef<ekeâ Jee efoJÙeebie kegâšgbyeebleerue meomÙe mebJeeo meeOet Mekeâleele. menkeâeÙee&mee"er JÙeehekeâ Âef°keâesve efJekeâefmele ke⤠Mekeâleele DeeefCe mee#ejlesmee"er Skeâef$eleheCes keâeÙe& ke⤠Mekeâleele.
 kegâšgbyeemee"er SDeeÙe (AI) ÛÙee ceÙee&oe
 leb$e%eeveeJej Deefle-DeJeuebefyelJe, cegueebceOeerue YeeJeefvekeâ heeleUer, hejmhej mebyebOeebÛeer peeCeerJe Je mebÙece efJekeâefmele keâjCÙeeÛÙee #ecelesle De[LeUe DeeCet Mekeâles. menevegYetleer efkebâJee mebJesovee keâceer PeeuÙeecegUs kegâšgbyeeleerue JÙekeäleeRÛee efJekeâeme Demeblegefuele nesT Mekeâlees DeeefCe lÙeebÛes JÙeefkeäleceòJe DehetCe& yevet Mekeâles. SDeeÙeÛÙee efJeefJeOe megefJeOee cegueebÛÙee YeeJevee Je mebJesoveMeeruelesmee"er Ieelekeâ "¤ Mekeâleele. ner heeuekeâebmee"er efÛeblesÛeer yeeye Deens. ¢eele JeemleJeeuee ce=iepeU DeeefCe melÙeeuee kesâJeU Skeâ ‘heÙee&Ùe’ cnCetve meeoj kesâues peeT Mekeâles. lÙeecegUs MeeÕele cetuÙes Je meodiegCe ns keâeueyee¢e Jeešt ueeieCÙeeÛeer oeš MekeäÙelee Demeles. SDeeÙe ØeCeeueer keâewšgbefyekeâ ceeefnleerÛes j#eCe keâjCÙeeÛÙee yeneCÙeeves Keepeieer efJeÕeeme ØeJesMe ke⤠Mekeâleele DeeefCe ceewuÙeJeeve ceeefnleer nmleiele ke⤠Mekeâleele; ¢eecegUs JewÙeefkeälekeâ Je keâewšgbefyekeâ mebyebOeebJej, lemesÛe Mespeejer Je efnleefÛeblekeâebMeer DemeuesuÙee veelÙeebJej efJehejerle heefjCeece nesT Mekeâlees.
 meJeeËle cenòJeeÛes cnCepes, veelesmebyebOe Â{ keâjCÙeeSsJepeer SDeeÙe ns heeuekeâ, efMe#ekeâ DeeefCe Deieoer F&ÕejeÛeer peeiee IesCÙeeÛee ØeÙelve ke⤠Mekeâles. ¢eele DeOÙeelceeÛeer iejpe veener Demes YeemeJeues peeT Mekeâles DeeefCe DeeOÙeeeflcekeâ DevegYeJe Je DevegYetleeRÛes cenòJe keâceer uesKeues peeT Mekeâles.
 SDeeÙe AI ÛÙee Ùegieele kegâšgbyeeÛes j#eCe Je mebj#eCe
 SDeeÙekeâ[s ogue&#e keâ¤ve efkebâJee lÙeeheemetve otj jentve ÛeeueCeej veener, lemesÛe lÙeeuee DeJeemleJe cenòJener oslee keâecee veÙes. lÙeeSsJepeer, SDeeÙeuee ‘ceeuekeâ’ ve ceevelee ‘mesJekeâ’ cnCetve neleeUeJes, Deeoer yeeyeer kegâšgbyes neleeUt Mekeâleele. efMe#eCeemeesyeleÛe mebmke=âleer, cetuÙes DeeefCe meodiegCeebvee ØeeOeevÙe osCes DeeJeMÙekeâ Deens. melÙe DeeefCe DemelÙe, lemesÛe JeemleJe DeeefCe DeeYeeme ¢eebceOeerue Heâjkeâ DeesUKeCÙeemee"er ‘DeblejelcÙeeÛee DeeJeepe’ peeie=le Je efJekeâefmele keâjCes iejpesÛes Deens. ke=âef$ece mJe¤he yeNÙeeÛeoe Deekeâ<e&keâ Demeles; lÙeecegUs, ‘cetuÙeebÛeer ßesCeer’ (Hierarchy of Values) efveef§ele keâjCÙeemee"er DemmeueheCee, efJeÕeemeen&lee DeeefCe mepe&veMeeruelee ¢eebÛee MeesOe IesCes cenòJeeÛes "jles. ke=âef$ece yegefæceòesheemetve Kejer yegefæceòee DeesUKeCÙeeÛeer, JesieUer keâjCÙeeÛeer DeeefCe melÙe-heeefJe$Ùe-meeQoÙe& ¢eeÛeer heejKe keâjCÙeeÛeer #ecelee efJekeâefmele keâjeÙeuee nJeer; keâejCe DeeheuÙee efveJe[erÛeer HeâUs Je heefjCeeceÛe heejKe kesâuesuÙee yeeyeeRÛeer mee#e osleerue. lÙeemee"er (1) keâewšgbefyekeâ ØeeLe&vee, (2) JÙeeJemeeefÙekeâ Âef°keâesve "sJetve JewÙeefkeälekeâ ue#e osCes, (3) efJeÕeeme "sJeCes heCe lÙeeÛeyejesyej Kee$eer keâjCes, (4) meJeeËmece#e keâewlegkeâ Je Skeâebleele Ûetkeâ megOeejCes, (5) ØeefleyebOeelcekeâ GheeÙeÙeespeveebmee"er meecetefnkeâ MeneCeheCeeÛee Jeehej, (7) ceeie&oMe&keâ/DeeOÙeeeflcekeâ ieg®/JesUesJesUer cetuÙeceeheve Deeoer iees°er SDeeÙeÛee mejmekeâš efve<esOe keâjCÙeeSsJepeer lÙeeÛee ueeYe IesCÙeeme ueeYeoeÙeer "¤ Mekeâleele.
 ce@efiveefHeâkeâe ¢egce@efvešeme [MH]
 heeshe efueDees ¢eebveer ‘ce@efiveefHeâkeâe ¢egce@efvešeme’ (MH) ¢ee efJeÕehe$eeÛee ‘YeJÙe ceeveJelee’ ne efJe<eÙe heeÛe ØekeâjCes DeeefCe 245 cegöŸeebÉejs meefJemlej meeoj kesâuee Deens. ke=âef$ece yegefæceòesÛÙee (AI) Ùegieele lÙeebveer ceeveJeer JÙeefkeäleceòJe, melÙe, keâeÙe& DeeefCe mJeeleb$Ùe ¢ee cetuÙeebJej efJeMes<e Yej efouee Deens. ¢eele yeeÙeyeueceOeerue oesve ØeefleceebÛee ØeecegKÙeeves GuuesKe Deens : (i) ‘yeeyesueÛee ceveesje’ (Glheòeer 11:1-9) ne mJele:Ûes JeÛe&mJe ieepeJeCÙeeÛeer Je=òeer, SkeâmeejKesheCee, efveÙeb$eCe, Denbkeâej DeeefCe mheOee& ¢eebÛes Øeleerkeâ Deens DeeefCe (ii) vesnscÙeeÛÙee vesle=lJeeKeeueer pes®meuesceÛÙee efYebleerÛeer Skeâef$eleheCes hegveyeeËOeCeer (vesnscÙee 2-6) ner hejmhej menYeeie Je SkeâlesÛÙee GösMeeves kesâuesuÙee ØeeLe&veehetCe& Je meecegoeefÙekeâ ØeÙelveebÛes Øeleerkeâ Deens. ¢ee efoJÙe efMekeâJeCegkeâerJej ‘ce@efiveefHeâkeâe ¢egce@efvešeme’ DeeOeeefjle Deens leodJele œeer Je heg®<eeÛeer efveefce&leer ner osJeeÛÙee ‘Øeeflecesle DeeefCe meeÂMÙeele’ (Glheòeer 1:26-27) Peeueer Deens ns DeOeesjsefKele keâjles Je ef¡emleekeâ[s efveoxMe keâjles : ‘osn OeejCe kesâuesues JeÛeve’ Deens DeeefCe lÙeele ceeveJelesÛes jnmÙe mhe° nesles (MH 1). heeshe efueDees ‘iegCe-mebheòeerÛÙee °evlee’Ûee (ceòeÙe 25:14-30) meboYe& osleele, ‘‘Jew%eeefvekeâ MeesOe ner ceeveJelesuee meesheJeuesueer osCeieer Deens, efleÛee GheÙeesie keâ¤ve HeâueoeÙeer keâeÙe& keâjeJes’’ (MH 9). ¢ee efJeOeeÙekeâ Âef°keâesveeÛeer heefjCeleer ‘veJÙee pes®meuesce’ceOÙes nesles, ‘‘osJeekeâ[tve, mJeiee&letve Keeueer Ùesle Deens’’ (ØekeâšerkeâjCe 21:2) DeeefCe ‘‘mebhetCe& ceeveJepeeleermee"er Skeâ osCeieer’’ Deens (MH 10).
 kegâšgbye DeeefCe MH
 ‘meeJe&peefvekeâ efnlee’ÛÙee (Common Good) efveefce&leerle Ùeesieoeve osCÙeemee"er keâesCeerner keâcekegâJele vemeles, ¢eeJej Yej osle heeshe efueDees ns meble hee@ue ¢eebÛes ‘‘meeceLÙe& ogye&uelesceOÙesÛe hetCe&lJeeme Ùesles’’ (2keâefjbLekeâj 12:9) ns JeÛeve "emetve meebieleele (MH 13).
 MH ceOÙes ‘‘hene, ceer Skeâ veJeerve iees° Ie[Jele Deens’’ (ÙeMeÙee 43:19) ¢ee JeÛeveeÛee meboYe& efouee Deens. DeiemšerefveÙeve heeshe efueDees meble Deiemšerve ¢eebÛes megheefjefÛele Meyo GodOe=le keâjleele : ‘‘ns ØeYet, let Deecneuee legPÙeemee"erÛe efvecee&Ce kesâues Deensme DeeefCe peesheÙeËle DeeceÛes ùoÙe legPÙeeceOÙes efJemeeJele veener, leesheÙeËle les DemJemLe jenles.’’
 MH ceOÙes ke=âef$ece yegefæceòesyeeyeleÛÙee efÛebleebÛeer veeWo Deens : veeskeâjerÛeer Demegjef#elelee DeeefCe Demeceevelee (MH 151), ceeefnleerÛee HesâjHeâej efkebâJee ieesheveerÙelesÛes GuuebIeve (MH 102), JewÛeeefjkeâ hetJe&«en Je mJeeÙeòe MeœeØeCeeueer (MH 197) DeeefCe ‘megOeeefjle ceeveJee’Ûeer YeefJe<Ùekeâeueerve mebkeâuhevee (MH 115). MH mhe° keâjles keâer ceeveJeer ‘ceÙee&oe’ JeešCeeNÙee iees°er ‘ogye&uelee, Deepeej, Je=ælJe, og:Ke Je Demegjef#elelee’ ¢eebÛÙeekeâ[s kesâJeU ‘megOeejueer peeCÙeemeejKeer $egšer’ cnCetve heent veÙes. Gueš, ceeveJelesÛes JewYeJe Ùeele Deens keâer DeeheCe DeeheuÙee ceÙee&oe Demetvener, Deveskeâoe lÙee ceÙee&oebÛÙee ceeOÙeceeletveÛe mece=æ neslees (MH 118). DeMee keâcepeesj #eCeebceOÙes DeeheCe ‘‘veJeerve MeneCeheCe MeesOet Mekeâlees, FlejebÛee efpeJneUe ØelÙe#e DevegYeJet Mekeâlees Je ØeYetÛÙee GheefmLeleerÛee ueeYe IesT Mekeâlees’’ (MH 119). cnCetveÛe, AI ÛÙee ceeveJeer ceÙee&oebletve megškeâe keâ¤ve IesCÙeeÛÙee ceesneSsJepeer, ‘ceeskeâUsheCee Je hejmhej menpeerJevee’ ÛÙee OeejCesÛee DeeOeej IesTve, ceeveJelesÛÙee ‘meecetefnkeâ efnlee’mee"er AI Éejs keâeÙe& keâjeÙeuee nJes (MH 231).
 AI Ûee Jeehej efJeJeskeâeves DeeefCe meomeodefJeJeskeâyegæerves keâjCÙeemee"er yegæer Meeyetle "sJeCÙeeme DeeefCe meeJeOeefiejer yeeUieCÙeeÛes DeeJeenve heeshe efueDees keâjerle Deensle.