सुवार्ता

 
 ÙesMet ef¡emle DeeefCe ceer!
  – ue#ceerkeâeble osMecegKe
 
 ner iees° Deens SWMeerÛÙee oMekeâeleueer. ceer yeBkesâle veeskeâjeruee ueeietve keâener efoJemeÛe Peeues nesles, lesJne ceePÙee meesyele keâece keâjCeeNÙee Deuyeš&Ûeb ueive "jueb nesleb. lÙeeefØelÙeLe& lees ceuee Skeâe ne@šsueceOÙes pesJeeÙeuee IesTve iesuee DeeefCe ceie Deecner DeeceÛee lesJneÛee DeeJe[lee veš jepesMe KeVeeÛee ‘jesšer’ efmevescee heeneÙeuee iesuees. Deepe lÙeeÛeb keâLeevekeâ hetCe& Dee"Jele veener, heCe lÙeeleueb Skeâ ieeCeb lÙeeÛÙee meervemekeâš keâeÙece mcejCeele Deens. efmevesceele Skeâ ÂMÙe Deens, keâener ieeJekeâjer Skeâe œeeruee JÙeefYeÛeejeÛÙee mebMeÙeeJe¤ve oie[ ceejeÙeuee heg{s mejmeeJeues Demelee veeÙekeâ jepesMe KeVee efleLeb Ùeslees Je Skeâ ieeCeb cnCelees DeeefCe ueeskeâ oie[ ceejCeb LeebyeJeleele. ¢ee ÂMÙeeuee meepesmeb les ieerle nesleb – Keeme keâ¤ve heg{erue keâ[Jeb :-
 ‘Fme heeheve keâes Deepe mepee oWies efceuekeâj nce meejs
 uesefkeâve pees heeheer ve nes Jees henuee helLej ceejs
 henues Dehevee ceve meeHeâ keâjes js
 efHeâj DeewjeW keâe FvmeeHeâ keâjes!
 Ùeej nceejer yeele megvees, Fkeâ Ssmee Fvmeeve Ûegvees,
 efpemeves heehe ve efkeâÙee nes, pees heeheer ve nes…’
 efmevesceeÛÙee ceOÙeblejer Deuyeš& ceuee cnCeeuee, ‘Sue.Jner. (lesJne ceuee meejs FefveefMeÙeumeveb nekeâ ceejeÙeÛes) Dejs, DeeceÛÙee ÙesMet ef¡emleeÛÙee peerJeveele DemeeÛe Skeâ Øemebie Deens, lÙeeJe¤ve ceuee Jeešleb Deevebo yekeäMeerveb ns ieerle efueefnueb DemeeJeb.
 DeeefCe lÙeeveb ceuee ÙesMetÛeer leer keâLee meebefieleueer.
 Skesâ efoJeMeer efpePeme DeeheuÙee DevegÙeeÙeebvee GheosMe keâjerle Demeleevee keâener ueeskeâ Skeâe œeeruee hekeâ[tve IesTve Deeues Je cnCeeues, ‘‘uee@[&, efnuee Deecner JÙeefYeÛeej keâjleevee heeefnueb Deens. jepÙeeÛÙee ØeÛeefuele keâeÙeÅeele DeMee œeeruee oie[eveb cee¤ve efMe#ee efoueer heeefnpes. legceÛes keâeÙe cele Deens?’’ lÙeebvee Jeešueb keâer, efpePeme lÙeebvee lemeb keâjeÙeuee meebieleerue. heCe osJeheg$e keâener yeesueuee veener. lÙeeveb Jeeketâve peefceveerJejÛÙee OegUerJej yeesševeb keâener efueefnueb Je ceie cnCeeues, ‘‘"erkeâ Deens. heCe pÙeeveb DeeÙeg<Ùeele keâOeer heehe kesâueb veener, lees ceeCetme ØeLece ¢ee œeeruee oie[ ceejerue.’’ DeeefCe hegvne lees peefceveerJej Pegketâve ceeve Keeueer Ieeuetve yemeuee. lÙeeÛÙee Meyoebveer lÙee ueeskeâebvee osJeheg$eeme keâeÙe meebieeÙeÛeb Deens, les Gceieueb DeeefCe les meejs MeebleheCes efveIetve iesues. pesJne keâener JesUeveb efpePemeveb ceeve Jej keâ¤ve heeefnueb, lesJne leer œeer efJevee Fpee GYeer nesleer. efpePemeveb efleuee meebefieleueb, ‘‘ceer legPee efOekeäkeâej keâjerle veener keâer eflejmkeâej. pee, ¢eeheg{s heehe ke⤠vekeâesme!’’
 Deuyeš& ne ßeæeUt ef¡e§eve neslee, ns ceuee ceenerle nesleb, heCe lÙeeÛeb yeeÙeyeueÛeb %eeve heentve ceer Lekeäkeâ Peeuees. keâejCe ceer De%esÙeJeeoer neslees. Deuyeš&ves meebefieleuesueer ÙesMet ef¡emleeÛeer keâLee ceveele Ieó Iej keâ¤ve nesleer. ceuee Skeâoce Jeešueb keâer, DeeheCe DeepeJej Skeâoener ÛeÛe& heeefnueb veener. Deewjbieeyeeouee (DeepeÛeb Ú$eheleer mebYeepeerveiej) ÚeJeCeerle Skeâ megboj ÛeÛe& Deens, efpeLes Deuyeš&Ûee heg{erue ceefnvÙeele efJeJeen nesCeej Deens, lees Ske⚟eeves peeTve heeneÙeÛee ceveele efJeÛeej Deeuee DeeefCe Skeâ efoJeme ÛeÛe&uee iesuees. lÙeeÛeb veeJe nesleb ‘meWš øeâeefvmeme [er mesume keâefLe[^ue.’
 efleLeb ceePÙee keâeÙe ue#eele jeefnueb Demesue lej ›egâmeeJej ueškeâJeuesuee lÙee ÙesMet ef¡emleeÛee hegleUe DeeefCe ceuee Skeâoce ‘hÙeemee’ efmevescee – pees DeewjbieeyeeoueeÛe ceesnve še@keâerpeceOÙes ce@efšveeruee Skeâ ®heÙeeÛeb eflekeâerš DemeuÙeeveb leerve JesUe leerve efoJemeele yesnö DeeJe[uÙeecegUs meueie heeefnuee neslee; lÙeeleueb ieg®oòeJej efÛe$eerle Peeuesueb ‘‘Ùes ogefveÙee Deiej efceuee Yeer peeÙes lees keäÙee nw?’’ ieeCeb Je les ÂMÙe Dee"Jeueb. lees efLeSšjÛÙee ØeJesMeÉejele MegYeü Oeeslej-kegâ[lÙeele Je ÚeleerJej Meeue heebIejuesuÙee heesMeeKeele oesvner nele Jej GbÛeeJetve oejeÛÙee oesvner yeepetuee HewâueeJeuesuÙee efmLeleerle Øes#ekeâebvee efomelees. ›egâmeeJej Ûe{uee iesuesuÙee ÙesMet ef¡emleemeejKee. heeheer cnCepes ceveele Keesš Demeuesuee jnsceeve DeeheuÙee iegb[ekeâjJeer lÙeeuee Dees{le HeâjHeâšle yeensj veslees. FLes ÙesMet njuee keâer ceeveJelee? ne ØeMve ceuee keâefLe[^ueceOÙes ÙesMet ef¡emleeÛeer ›egâmeeJejerue Øeeflecee heenleevee he[uee neslee.
 lÙeeÛeb Gòej ceuee heg{s cenelcee ieebOeeRÛee DeYÙeeme keâjleevee, lÙeebÛeb uesKeve JeeÛeleevee efceUeueb. lÙeebÛee ‘Ùebie Fbef[Ùee’ceOeuee 22ef[meWyej 1927 Ûee Skeâ uesKe ceuee cenelcee ieebOeeRÛÙee Skeâe Keb[ele JeeÛeeÙeuee efceUeuee. jesceceOÙes JeOemlebYeeJej efKeUuesuÙee ÙesMet ef¡emleeuee heentve lÙeebÛÙee ceveele keâeÙe efJeÛeej Deeuee, les ¢ee uesKeele lÙeebveer efueefnueb nesleb, ‘‘›egâmeeJej ueškeâuesuÙee ef¡emleeÛÙee lÙee efpeJeble Øeeflecesme Jebove keâjCÙeeÛee Ùeesie ceuee ueeYeuee Demelee, lej ceer lÙeeuee keâeÙe Dehe&Ce kesâueb Demeleb? lÙee #eCeer ceuee DeelceyeesOe Peeuee keâer, peMeer ceeCemeb ›eâe@meÛÙee Jesovesletve, DeelcelÙeeieeletve DeeefCe menveMeeruelesveb Ie[leele, DevÙe ceeiee&ves veJns, leMeerÛe je°^sner DeelcelÙeeieeletve Ie[leele. Flejebvee Jesovee osCÙeeletve veener; lej mJele:ntve mJeerke=âle kesâuesuÙee JesovesletveÛe Keje Deevebo efceUlees, Keje ØekeâeMe efvecee&Ce neslees.’’
 ceuee Kejb meebieeÙeÛeb lej ÙesMet ne ieebOeerpeeRÛÙee efueKeeCe Je efJeÛeejeletve ›eâceMe: mecepeuee iesuee. ‘pej kegâCeer Skeâe ieeueeJej Lehhe[ ceejueer lej ogmeje ieeue heg{s keâje’ Demeb ieebOeer meebieeÙeÛes, heCe les lÙeebÛeb JeekeäÙe veJnleb, lej ‘mece&ve Dee@ve o ceeTbšdme’ (heJe&leeJejerue ØeJeÛeve) ceOeerue osJeheg$eeÛeb nesleb. ¢ee heJe&leeJejerue GheosMeeÛee ieebOeerpeeRÛÙee ceveeJej Keesue heefjCeece Peeuee. ‘og°euee og°lJeeves efJejesOe ke⤠vekeâe’ Demes meebieleevee ÙesMet cnCeeuee neslee, ‘‘legceÛÙee Me$etJej Øesce keâje. pes legceÛee eflejmkeâej keâjleele, lÙeebÛÙeeØeleer DeewoeÙe& oeKeJee. pes legcneuee efMeJÙeeMeehe osleele, lÙeebvee DeeMeerJee&o Åee. pes legceÛÙeeJej DevÙeeÙe keâjleele lÙeebÛÙeemee"er ØeeLe&vee keâje. keâesCeer Skeâe ieeueeJej ceejues lej legcner ogmeje ieeue heg{s keâje.’’
 ¢ee ÙesMet JeÛeveeÛee ieebOeerpeeRveer lÙeebÛÙeeJej pewve Oecee&Ûes Je YeieJeodieerlesÛes mebmkeâej DemeuÙeecegUs YeejleerÙe ceveesJe=òeeruee YeeJeCeeje veJee DeLe& ueeJeuee. ÙesMetÛee ne GheosMe ‘efšš Heâe@j š@š’ Demee veener, ne yeouee IesCÙeeÛee ceeie& veener, lej meeje jeie, met[ DeeefCe JewcevemÙe mebhetCe&heCes mebheefJeCÙeeÛee lees keâeueeleerle mebosMe Deens. JeeF&šeuee JeeF&šheCeeves Gòej efoues lej veelesmebyebOe lees[ues peeleele, heCe pej lÙeeuee YeueeF&ves Gòej efoues lej mebyebOe megOeejleele. ‘oes DeeBKes yeeje neLe’ ¢ee efÛe$ehešeleueb Yejle JÙeeme ¢eebÛÙee Øeefmeæ ØeeLe&vee ieerleelener nsÛe lej cnšueb Deens, ‘‘peye peguceeW keâe nes meecevee, leye letner nces Leecevee, Jees yegjeF& keâjs, vener yeoues keâer nes keâecevee, nce YeueeF& keâjs, ye"s G"s hÙeej keâe nj keâoce, Deewj efcešs yewj keâe Ùes Yejce, veskeâerhej Ûeues Deewj yeoe&mes šues leeefkeâ nmeles ngS efvekeâues oce!’’
 ÙesMetÛÙee ‘mece&ve Dee@ve o ceeTbš’ceOeerue GheosMeele ieebOeeRvee Skeâ DeodYegle Deefnbmekeâ Øeeflekeâej efomeuee. lÙeeyeöue les cnCeleele, ‘‘legcner ceejeceejerves Øeeflekeâej kesâuee, lej legcner efnbmekeâ yevelee. heCe MeebleheCes heuešJeej ve keâjlee, Øeeflekeâej kesâuee, lej legceÛeer Deefnbmee meceesjÛÙeeuee efve<ØeYe keâjles (Je lÙeeÛÙee ceveeleerue efnbmee mebheles efkebâJee keâceer nesles).
 pemee ÙesMetuee ceesMesÛee vÙeeÙe ‘[esàÙeebmee"er [esUe, oeleemee"er oele ceevÙe veJnlee, lemeeÛe yeehetbveener. keâejCe lees met[eiveer hesšJelees. ieebOeeRÛeb ¢eeyeeyeleÛeb Skeâ JeÛeve Øeefmeæ Deens, ‘‘pej [esàÙeebmee"er [esUe Iesleuee, lej DeKesj meJe& peie DebOe nesF&ue!’’ cnCetve ne pebieueÛee keâeÙeoe oesIeebveener ceevÙe veJnlee. les cnCeleele, ‘ceer pes mece&ve Dee@ve o ceeTbš’ JeeÛeueb lÙeeleerue meJeeËle ØeYeeJeer Je efÛejmLeeÙeer efMekeâJeCe cnCepes ne veJee GheosMe Deens.’
 ieebOeeRÛee Deelcee ieerlesJej heesmeuee neslee Je DeeF&keâ[tve pewve Oecee&Ûes mebmkeâej Peeues nesles, ns meJe&ßegle DeensÛe. lÙeebvee lÙeecegUs pewve Oece&ke=âle DeefnbmesÛes leòJe%eeve %eele nesles. heCe ueb[veuee Demeleevee, yeeÙeyeueÛÙee DeYÙeemeeves, Keeme keâ¤ve veJee keâjej, lÙeelener ‘mece&ve Dee@ve o ceeTbš’ceOeerue ÙesMetÛÙee GheosMeele lÙeebvee YeejleerÙe DeefnbmesÛes veJes oMe&ve Ie[ues. mece&veceOeerue Ùece-efveÙece Je ØeeLe&vee ieeÙe$eerceb$eeÛÙee DeLee&meejKeer DemeuÙeeÛes DeYÙeemeebleer lÙeebÛÙee ue#eele Deeues. YeieJeodieerlesceOeerue efve<keâece keâce& DeeefCe ‘mece&ve Dee@ve o ceeTbš’ceOeerue GheosMeeleueer Me$etØesce DeeefCe Deefnbmee ner oesvner leòJes Deeeflcekeâ GVeleerÛÙee ceeiee&Jej vesCeejer ieebOeeRvee Jeešueer. cnCetveÛe lÙeebveer efueefnueb nesleb keâer, ‘‘Deefnbmee, melÙe, DeelceMegæer ner leòJes ceuee osJeheg$e ÙesMet DeeefCe ieerlee oesvneRkeâ[tve efceUeueer.’’
 ceuee mJele:uee ieebOeeRÛeer efMekeâJeCe keâeueeleerle Je ceeveJeer mebmke=âleerÛes DeeoMe&¤he-ÙegšesefheÙee Jeešles. lÙeemee"er lÙeebveer MeesOeuesues meJeeËle ØeYeeJeer Deœe nesles – melÙee«en. lÙeele meeOÙe FlekesâÛe meeOeveebvee cenòJe nesles. cnCepes meeOÙe-meeOeve MegefÛelee nesleer. lÙeecegUs lÙeebÛÙee vesle=lJeeKeeueer ue{uesuÙee YeejleerÙe mJeeleb$ÙeeÛee ue{e efJeue#eCe neslee. ¢ee ue{Ÿeele meeceevÙe ceeCemeebÛee menYeeie peieeleerue Flej kegâ"uÙeener mJeeleb$Ùe ue{Ÿeeleerue menYeeieehes#ee Kethe DeefOekeâ neslee. lemes ogmejs GoenjCe Feflenemeele MeesOetvener meehe[Ceej veener. ieebOeerpeeRÛeer meeOeves Øeleerkeâelcekeâ Demeueer lejer ØeYeeJeer nesleer. GoenjCeeLe&, oeb[erÛee ceer" melÙee«en. lÙeeÛee heefjCeece meebieleevee ieefoceebÛÙee ØeefleYesuee mHegâjCe Ùesleb Je les efuentve peeleele, ‘‘GÛeueuesme let ceer" cet"Yej, Deved meeceüepÙeeÛee KeÛeuee heeÙee.’’
 cenelcee ieebOeeRÛes meefJeveÙe ØeeflekeâejeÛes melÙeeefOe‰erle Deefnbmekeâ ØeeflekeâejeÛes Meœe nesles – melÙee«en. les lÙeebveer keâmes MeesOeues? lÙeeceeies lÙeebÛeer DeodYegle ØeefleYee, Øe%ee, Oece&%eeve DeeefCe cegKÙe cnCepes veweflekeâlee nesleer. melÙee«en ne oesve mebmke=âle MeyoebÛÙee mebÙeesieeletve efvecee&Ce Peeuee. melÙe DeeefCe Dee«en (cnCepesÛe Â{ efve§eÙe nesÙe). lÙeevegmeej melÙee«ener JÙekeäleer DeefnbmesÛÙee ceeiee&ves Meeblelee Je ØesceYeeJe "sJetve DeeefCe cegKÙe cnCepes keâ"esj Deelcehejer#eCe keâ¤ve DevÙeeÙeeheg{s ve Pegkeâlee Øeeflekeâej keâjles DeeefCe JeeF&šeMeer ue{leevee efkeâleerner yeekeâe Øemebie Deeuee lejer efnbmesÛee ceeie& DeJeuebyele veener. lÙeecegUs meceesjÛee DevÙeeÙe keâjCeeje, efnbmekeâ ceeie& DeJeuebefyeCeeje ØeLece DeJeekeâ neslees, ceie nleyegæ, ceie ›eâceMe: efveYe&Ùe ceeCemeeJej uee"er ÛeeueJetve keâeÙe HeâeÙeoe Demeb ue#eele DeeuÙeeJej lÙeeÛeer efnbmekeâ ke=âleer Leebyeles… DeeefCe melÙee«en ÙeMemJeer neslees.
 cenelcee ieebOeerÛÙee vesle=lJeeKeeueer mejoej hešsue ¢eebveer yee[exueerÛee melÙee«en Deefnbmekeâ melÙee«ener heæleerves ÙeMemJeer keâ¤ve oeKeJeuee neslee. les ieebOeeRÛÙee melÙee«eneÛes ÙeMemJeer Øee¤he nesles. cee$e lÙeehetJeea 1919 uee ÛeewjerÛeesjeuee peceeJe efnbmekeâ Peeuee Je heesueermeÛeewkeâer peeUtve šekeâueer, lÙeele keâener heesueerme peUtve cesues, lesJne ieebOeerpeeRveer #eCeeÛeener efJeuebye ve ueeJelee osMeYej peesceele meg¤ Demeuesues Demenkeâeefjlee Deeboesueve heefjCeeceebÛeer heJee& ve keâjlee ceeies Iesleues. keâejCe lÙeebvee ceenerle nesles, Meœemeppe efyeÇefšMe mesvee Je heesefuemeebvee cet"Yej ›eâebeflekeâejkeâebÛes efnbmekeâ Gòej – Ketve, yee@cyemheesš hejeYetle ke⤠MekeâCeej veener, lÙeemee"er meeceevÙe pevelee peeie=le nesTve efleves Øeeflekeâej kesâuee heeefnpes. leer ce=lÙetuee pe¤j efYeles, heCe uee"ernuuee menve ke⤠Mekeâles, leg®bieJeeme helke⤠Mekeâles. ieebOeeRveer ueeKeeWvee lÙeemee"er leÙeej kesâues, lÙeebÛÙee ceveeleeueer Yeerleer IeeueJeueer. melÙee«eneÛes ns Øee¤he ieebOeerpeeRÛÙee Øe%esÛee meJe&ßes‰ DeeefJe<keâej neslee. lÙeeÛeer ceer keâeÙeue Deens. Deepener DevÙeeÙeeefJe®æ ue{leevee melÙee«en efkebâJee Ghees<eCe kesâues peeles, les ¢eecegUsÛe.
 ieebOeerØeefCele melÙee«eneÛeb cetU ØeeÛeerve YeejleerÙe DeeoMee&le Deens. pewve meeOekeâ DeefnbmessÛes keâ"esj heeueve keâjleele. SJe{s keâer, heeÙeeKeeueer ÙesTve efkeâ[ecegbieerner ce¤ veÙes ¢eemee"er les o#e Demeleele. lÙeeletve DeeefCe yeeÙeyeueÛÙee DeYÙeemeeletve – ‘mece&vme Dee@ve o ceeTbš’Jej efouesuÙee ÙesMetÛÙee GheosMeeletve – pÙeeÛes Jej efJeJesÛeve kesâues Deens, lÙeeletve lÙeebvee ØesjCee efceUeueer.
 ieebOeeRvee melÙee«eneÛes Øee¤he Ie[efJeleevee ceneve jefMeÙeve keâeobyejerkeâej Je leòJe%e efueDees še@uemše@Ùe DeeefCe nsvmeer [sefJn[ Leesjes ¢eebÛÙee efJeÛeejebÛeer ceole Peeueer. še@uemše@Ùe ns ef¡emleer Oecee&Ûes meßeæ leòJe%e nesles. lÙeebveer Deefnbmekeâ Øeeflekeâejemee"er Skeâ ØeYeeJeer leeefòJekeâ Je veweflekeâ Ûeewkeâš Øeoeve kesâueer, lees ieebOeeRÛÙee melÙee«eneÛee Skeâ DeefYeVe Yeeie Deens. še@uemše@ÙeÛÙee ‘o efkebâie[ce Dee@Heâ iee@[ Fpe efJeoerve Ùet’ ¢ee hegmlekeâeÛee Je lÙeeleerue Øesce DeeefCe Deefnbmesves JeeF&šeÛee Øeeflekeâej keâjlee Ùeslees, ¢ee ØeefleheeoveeÛee ieebOeerpeeRJej Keesue ØeYeeJe he[uee neslee. lÙeebveer ‘S uesšj št S efnbot’ ns peenerj he$e efuentve YeejleeÛÙee efyeÇefšMe JemeenleJeeoeÛÙee iegueeceerletve Øesce Je DeefnbmesÛÙee ceeiee&vesÛe mJeeleb$Ùe YeejleerÙeebvee efceUsue, Demes Øeefleheeove kesâues nesles.
 nsvmeer [sefJn[ Leesjes ¢eebÛÙee veeiejer Demenkeâeefjlee (efmeefJnue ef[meDeesefyeef[Ùevme) leòJeeÉejs DevÙeeÙeer keâeÙeÅeeÛee Øeeflekeâej keâmee keâjeJee, ¢eeÛeer veweflekeâ Ûeewkeâš ieebOeeRveer efmeæ kesâueer. DevÙeeÙeer keâeÙeÅeeÛee Øeeflekeâej keâjCes ns ØelÙeskeâ JÙekeäleerÛes veweflekeâ keâle&JÙe Deens, ns melÙee«eneÛes cetU Deens, lemesÛe JÙekeäleerÛee efJeJeskeâ ne jepÙeeÛÙee keâeÙeÅeehes#ee ßes‰ Demelees, ne LeesjeWÛee efJeÛeejner ieebOeeRvee ØeYeeefJele keâ¤ve iesuee neslee.
 melÙee«en keâuhevesÛes Øee¤he ieebOeerpeeRveer keâmes kesâues ns meebieleevee ieerlee, yeewæ Je pewve Oecee&Ûes DeefnbmesÛes leòJe%eeve, melÙeefve‰e, efJeJeskeâ, Deefnbmekeâ Øeeflekeâej, JeeF&šeÛee Øeeflekeâej ÛeebiegueheCeeves keâjeJee ¢eeÛee lÙeeleuee DebleYee&Je heCe efJeMeo kesâuee. lÙeele yeeÙeyeueÛÙee ‘mece&ve Dee@ve o ceeTbš’ ÙesLes kesâuesuÙee ÙesMetÛÙee efMekeâJeCeerÛeener cees"e Jeeše neslee, nsner lÙeebveer DeeJepet&ve efueefnues Deens.
 ieebOeeRÛÙee melÙee«eneÛes leòJe%eeve ceuee ÙesMetpeJeU IesTve iesues Deens. lÙeeleuee osJe, mJeie&-vejkeâ, hegvepe&vce Deeoer efJe%eeveeÛÙee keâmeesšerJej ve efškeâCeeje Yeeie Jepee kesâuee lejer GVele ceeveJeer mebmke=âleerÛeb mJehve – ÙegšesefheÙee Je lÙeemee"er Øesce, keâ®Cee, JeeF&š ceeCemeebMeer veJns; lej lÙeeÛÙeeleerue JeeF&šeMeer – %eevesÕejeÛÙee hemeeÙeoeveele lÙeemee"er cees"e ÛeheKeue Meyo Deens ‘Jeekegâ[heCee’ – Øesceeves ue{eJes… ner Goeòe leòJes Flej Oecee&ØeceeCes ef¡emleer Oecee&vesner peieeuee meebefieleueer Deensle. leer cenelcee ieebOeeRvee keâe cenòJeeÛeer Je DeeheueerMeer Jeešueer, lÙeeÛee MeesOe Iesleevee ceuee ÙesMet mecepele iesuee.
 ÙesMet osJeheg$e Deens, Demes ef¡emleer Oece& ceevelees. heCe ceer lÙeeuee ceneceeveJe ceevelees. ieewleceyegæ pemee mJele:uee cees#eoelee ve cnCeJetve Ieslee ceeie&oelee ceevelees, lemeeÛe ceePÙeemee"er ÙesMet nener ceePÙee ceveg<ÙelJeekeâ[tve osJelJeekeâ[s cnCepesÛe DeeoMe&lJeekeâ[s JeešÛeeue keâjleevee ceuee ‘efce$e, leòJe%e DeeefCe ceeie&oMe&keâ’ Jeešlees. lÙeeÛes heg{erue ceeveJepeeleerÛes mebosMe Oeeefce&keâ veenerle lej veweflekeâ Deensle, ceveg<ÙelJeeleues heMeglJe keâceer keâjCeejs Je osJelJe DeefOekeâ keâjCeejs Deensle. ieebOeerpeeRÛes efJeÛeejner lÙeeÛÙeeMeer yejsÛe efceUles pegUles Deensle. efkebâyengvee Demes cnCelee ÙesF&ue keâer, ieebOeerpeeRÛes efJeÛeej Je mebosMe meJe&Oecee&ÛÙee efJeÛeejebÛee mebiece meeOele DeeefCe lÙeele DeeheuÙee efÛebleve Je Øe%esveb Yej šekeâle DeepeÛÙee heefjØes#Ùeele les meebieleele. ¢eeÛes DeJeueeskeâve keâjCes jbpekeâ "jCeejs Deens.
 1) ÙesMetÛeer heefnueer efMekeâJeCe – keâeUpeer ke⤠vekeâe. osJe legceÛeer keâeUpeer Ieslees : ns meebieleevee ÙesMet heeKejeÛes GoenjCe oslees. lÙeeÛÙee YeespeveeÛeer JÙeJemLee osJe keâjlees. ‘osJeeves ÛeesÛe efoueer lej oeCeener leesÛe osF&ue.’ ¢eeÛee leejlecÙeeves DeLe& SJe{eÛe IÙeeÙeÛee keâer, iejpee keâceer "sJeuÙee lej GojefveJee&neÛeer keâeUpeer keâjeÙeÛeer iejpe GjCeej veener. ieebOeer neÛe efJeÛeej meebieleevee, Deheefj«en – keâceer iejpeebÛee efJeÛeej ceeb[leele. ieebOeeRÛeb ¢ee meboYee&leerue JeekeäÙe Øeefmeæ Deens. ‘‘ØelÙeskeâeÛÙee iejpee YeeieJeeÙeuee Oejleer ceelee me#ece Deens, heCe lÙeebÛes ueesYe hegjJeeÙeuee veener.’’ Deepe heÙee&JejCeeÛee ØeMve iebYeerj Peeuee Deens. DeMee JesUer ØelÙeskeâ ceeCemeeves 10-20³ iejpee keâceer kesâuÙee lejer peeieeflekeâ leeheceeve Jee{erÛes mebkeâš megme¢e nesF&ue. ceuee ieebOeerpeeRveer osJeOecee&ÛÙee mebkeâuhevesletve meeOesheCee keâe{tve lÙeeuee yegæeØeceeCes Deheefj«eneÛes ¤he efoues. les meJe&ceevÙe JneÙeuee keâenerÛe njkeâle veener. neÛe efJeÛeej DeeOegefvekeâ Jeeefucekeâer ieefoceebveer heene keâmee megjsKe ceeb[uee Deens, ‘‘heesšehegjlee hemee heeefnpes, vekeâes efhekeâeÙee heesUer, ceneue cee[Ÿee vekeâesle veeLee, ceeLÙeeJej os ÚeÙee, iejpeshegjleer osF& Jemeves, peveve keâjeÙee keâeÙee…’’
 2) ÙesMetÛeer ogmejer efMekeâJeCe – Me$etJej Øesce keâje : lees meebielees keâer, JeeF&šeÛes Gòej Øesce – meùoÙelesves ÅeeJes. ieebOeeRÛÙee DeefnbmesÛÙee JÙeeKÙesle Me$etØeleer Øesce Je keâ®Cee DevegmÙetle Deens Je o[heMeenerÛee Øeeflekeâej menveefMeuelesves Je veweflekeâ efve‰sves keâjeJee, cnCepes ‘‘heeheebÛee eflejmkeâej keâje, heCe heehe keâjCeeNÙeebJej Øesce "sJee.’’ %eevesÕej ceeTueeRveer heCe hemeeÙeoeveele nsÛe lej meebefieleueb Deens, ‘‘pes KeUebÛeer JÙebkeâšer meeb[es, leÙee melkeâceea jleer Jee{es…’’
 3) ÙesMetÛeer eflemejer efMekeâJeCe – megJeCe& efveÙece : FlejebMeer lemeb Jeeiee, pemeb legcneuee lÙeebveer JeeieeJebmeb Jeešleb. ¢eeceOÙes meJeexoÙeeÛes – meJeeËÛÙee keâuÙeeCeeÛes meej Deens. ieebOeerpeeRÛeb lÙeeÛÙeeMeer efceUleb pegUleb JeekeäÙe Øeefmeæ Deens – ‘‘yeer o ÛeWpe o@š Ùeg efJeMe št meer Fve o Jeu[&.’’ (peieele legcneuee pees yeoue heeneÙeÛee Deens, lees legcner mJele: Jne!)
 ØelÙeskeâeuee Flejebveer DeeheuÙeeuee mevceeve Je Deeojeveb JeeieJeeJeb Demeb Jeešleb. les lesJneÛe legcneuee efceUsue, pesJne legcner FlejebMeer mevceeve Je Deeojeves Jeeieeue. Yeejleele GÛÛe peeleer-opee&Ûes ueeskeâ Deepener keâefve‰-ceeieeme peeleerMeer legÛÚlesves Je eflejmkeâejeves Jeeieleele, les legcneuee keâmee Deeoj osleerue? Heâej lej Yeerleerves les Ûethe jenleerue, ceeve PegkeâJeleerue heCe lÙeebÛÙee vepejsle legcneuee eflejmkeâej efomesue, Deeoj keâoeheer efomeCeej veener. ÙesLeerue ÙesMetÛee efJeÛeej yebOegleskeâ[s peeCeeje Deens, pes YeejleerÙe mebefJeOeeveeÛes Skeâ cenòJeeÛes cetuÙe Deens.
 ieebOeerpeeRveer ¢ee ÙesMetÛÙee efJeÛeejeuee DeefOekeâ JÙeehekeâ ¤he efoues. lÙeele peie keâmes yeoueeJes ¢eeÛee lÙeebveer peCet leefuemceeveÛe efouee Deens. GoenjCeeLe&, ceuee osMeele yeeskeâeUuesuÙee Yeü°eÛeejeÛeer Ûeer[ Jeešles, Yeü°eÛeej keâceer JneJee Demes Jeešles. lesJne ceer Yeü°eÛeej keâjCeej veener Je kegâCeeuee hewmes osTve Yeü°eÛeejeuee JeeJe osCeej veener… cnCepesÛe ceuee Yeü°eÛeej cegkeäle Yeejle nJee Demesue lej ceer mJele: Yeü°eÛeej keâjCeej veener Je Flejebvee ke⤠osCeej veener… lejÛe yeoue Ie[sue! ¢eeÉejs ieebOeeRveer DeeheuÙee leòJeemee"er – ÛeebieuÙee efJeÛeejebmee"er lemeb JeeieeÙeuee nJeb, ne mekeâejelcekeâ mebosMe efouee Deens.
 4) ÙesMetÛeer ÛeewLeer efMekeâJeCe – #ecee keâjCes : ÙesMetÛee lÙeeÛÙee DevegÙeeÙeebvee GheosMe Deens keâer, osJe meJe& ØekeâejÛÙee heeheebmee"er ceeCemeeuee peMeer #ecee keâjlees, lemesÛe ceeCemeebveer Flejebvee #ecee keâjeÙeuee efMekeâueb heeefnpes. ieebOeeRÛÙee celes, #ecee ns DeefnbmesÛes ùoÙe Deens Je #ecee ne MeefkeäleMeeueer ceeCemeebÛee iegCeOece& Deens. oesIesner #ecesuee veweflekeâ meeceLÙe& ceeveleele. #ecesle Meeblelee meeceeJeueer Deens. meble legkeâejece GieerÛe veener cnCele, ‘‘oÙee, #ecee, Meebleer lesLes osJeeÛeer Jemeleer.’’ ceePÙee °erves ‘DeeÙe De@ce mee@jer’ ne #ecesÛee meJeeËle meceLe& JeekeäØeÛeej Deens.
 5) ÙesMetÛeer heeÛeJeer efMekeâJeCe – mebheòeer ner DeeOÙeeeflcekeâ De[LeUe Deens : ÙesMetÛes Kethe peemle mebheòeer yeeUieCeeNÙeebyeeyele JeÛeve Øeefmeæ Deens – ‘‘OeveJeeveeves osJeeÛÙee jepÙeele peeCÙeehes#ee Gbševes megF&ÛÙee [esàÙeebletve heueerkeâ[s peeCes meeshes Deens.’’
 osJeheg$e ÙesMetÛÙee mebheòeer mebÛeÙeeyeeyele SJe{e keâ"esj Âef°keâesve keâe Deens? ÙesLes ns ue#eele Iesleues heeefnpes keâer, ÙesMetÛeer efMekeâJeCe ner osJeOecee&ÛÙee Ûeewkeâšerle ceeCemeeveb veerefleefveÙece, efJeJeskeâeveb Je meeOesheCeeveb JeeieeJeb, lÙeeDee[ cet"YejebÛeer Deefleefjkeäle ØeceeCeele efceUJeuesueer mebheòeer Dee[ Ùesles, leer lÙeeveb iejpeJebleebvee JeešeJeer Demes ÙesMetuee Jeešles. les ueesYeesheesšer OeveJeeve lemeb keâjerle veenerle, cnCetve lÙeeÛeer efMekeâJeCe Deens – JeepeJeerhes#ee DeefOekeâ OevemebÛeÙe ke⤠vekeâe. Skeâ Øekeâejs ne meceepeJeeoer efJeÛeej veener keâe?
 ieebOeeRpeeRÛÙee celes, ceeCemeeÛee cegKÙe Me$et ueesYe DeeefCe GheYeesieJeeo Deens. lÙeeJej lÙeebveer efJeÕemleebÛeer mebkeâuhevee ceeb[ueer nesleer. ceeCemeeveb Deeheueer iejpe YeeieuÙeeJej DeefOekeâÛeer mebheòeer ieesjieefjyeebvee JeešeJeer. Oeefvekeâ pes Oeve efceUJeleele, lÙeele lÙeebÛÙee mJele:ÛÙee keâle=&lJeemeesyele meceepeeÛeener Jeeše Demelees. ns ue#eele "sJetve Deefpe&le mebheòeer ner meceepeeÛeer Deens Je DeeheCe efleÛes efJeÕemle Deenesle, Demes ceeveCes Je hejeshekeâej keâjCes OeefvekeâebÛÙee Deeeflcekeâ GVeleermee"er DeeJeMÙekeâ Deens. ieebOeermeesyele keâece keâjCeejs efyeuee&, šeše ns Demes efJeÕemle YeeJevesÛes DeeoMe& GoenjCe Deensle. Deepener veejeÙeCe cetleea, Deefpece Øescepeer DeeefCe vebove veeruekesâCeer DeeheuÙee mebheòeerÛee Heâej cees"e Jeeše meceepeesheÙeesieer keâeceeJej – efMe#eCe, DeejesiÙe, mšeš&Dehemee"er KeÛe& keâjleele, ns meJe&ßegle Deens. ieebOeeRveer meebefieleuesuÙee meele heelekeâele ßeceeefJevee mebheòeer efceUJeCes, ns heelekeâ ceeveues Deens, lÙeeÛes heefjceepe&ve š^mšerMeerheves nesT Mekeâles.
 cet"Yejekeâ[s Kethe peemle mebheòeer Je yengmebKÙeekeâ[s keâceer mebheòeer ns DeepeÛes peeieeflekeâ JeemleJe Deens. lÙeele ØeesiessefmeJn š@keämesMeveves – Øeeieeflekeâ keâj jÛevesves ßeercebleeJej keâj yemeJetve lees hewmee iejerye keâuÙeeCeemee"er KeÛe& keâjCes, keâe@heexjsš GòejoeefÙelJe peyeeyeoejerÛee keâeÙeoe keâ¤ve veHeäÙeeÛee oesve škeäkesâ Yeeie efMe#eCe, DeejesiÙeeoer meeJe&peefvekeâ efnleemee"er KeÛe& keâjCÙeeÛee keâeÙeoe ns š^mšerMeerheÛes MeemekeâerÙe DeeefJe<keâej cnšues heeefnpesle. Kejs lej GÅeesieheleeRveer mJesÛÚsves ¢eemee"er heg{s Deeues heeefnpes, DeMeer ieebOeerpeeRÛeer Dehes#ee nesleer.
 Kejb lej ceuee ÙesMet ef¡emleeÛee ceePÙeeJej Peeuesuee heefjCeece ¢eeyeeyele DeelcekeâLeve keâjeÙeÛes nesles; heCe ns JÙeehekeâ DeLee&ves meceepeefÛebleve Peeues, heCe Lees[e meKeesue efJeÛeej kesâuee lej Jeešleb, ns Kejs veener. ner Jej efueefnuesuÙee ÙesMet Je ieebOeerØeefCele cetuÙe ceer ceeveCeeje, heeUCeeje Je peieCeeje Skeâ Lees[emee – Úesšemee ieebOeerJeeoer Deens. ceuee legcner ÙesMetJeeoer cnCet Mekeâlee efkebâJee yegefæmš cnCet Mekeâlee. keâejCe ner meejer Oeeefce&keâ keâceer Je veweflekeâ DeefOekeâ DeMeer MeeÕele cetuÙes ceeveJeer keâuÙeeCeemee"er Deensle. leer Oecee&ÛÙee Meke&âj DeJeiegb"veeletve meebefieleueer Deensle, heCe lÙeeÛee FnueeskeâeMeer mebyebOe Deens, hejueeskeâeMeer veener.
 ceeCetme ne meeceeefpekeâ ØeeCeer Deens, lees KeefÛeleÛe Skeâekeâer yesš veener. lÙeeuee ceeCemeeleÛe jeneJeb ueeieleb leer lÙeeÛeer vewmeefie&keâ Je=òeer Deens. Ûeebieues ceeveJeer mebyebOe ner meceeOeeveer peerJeveeÛeer DeeÅe Deš Deens. lÙeemee"er ceeveJeer Øe%esves keâener veerefle-efveÙece kesâues Deensle. les meeJe&keâeefueve MeeÕele meeJe&ef$ekeâ Deensle, heCe lÙeebÛes heeueve nesle veener. lÙeeletveÛe ceie jeie, ueesYe, F&<Ùee&, mheOee& les Ùegæ-Me$eglJe’ FLeheÙeËle ceeveJeeleerle heMeglJe peeles… DeeefCe peie Je meceepe Demeceeve cnCetve DemeceeOeeveer yevelees. mJeeleb$Ùe, mecelee DeeefCe yebOeglee ner mebefJeOeeefvekeâ cetuÙe$eÙeer lemesÛe vÙeeÙe Je ceeveJeer Øeefle‰e ¢ee leòJeebÛÙee DeeOeejs meceepe Ie[efJeuee heeefnpes. MesJešer ‘efueJn DeB[ uesš efueJn!’ nsÛe Kejb veener keâe?
 ¢ee ‘ÙesMet, ieebOeer DeeefCe ceer’ ¢ee uesKeeÛee meejebMe meebieeÙeÛee Peeuee lej ‘ceeCemeeves ceeCemeeJej Øesce keâjeJeb’ DeeefCe lÙeemeejKeer Ûeebieueer iees° ogmejer veener. pevekeâJeer MewueWõ ¢eebveer nsÛe meebefieleueb Deens, ‘‘kegâÚ ueeskeâ pees peeoe peeveles nw ~ Fvmeeve keâes keâce henÛeeveles nw ~ nce hegjye nw, hegjyeJeeues, nj peeve keâer efkeâcele peeveles nw ~’’ lees ogmeNÙee Skeâe ieerleele ÙesMet, yegæ, ceneJeerj, hewiebyej, veevekeâ, jF&oeme, legkeâejece, %eevesÕej DeeefCe jece-ke=â<CeeÛee pees ØesceeÛee Je YeeF&ÛeeNÙeebÛee mebosMe Deens, les MewueWõ Demeb Øekeâš keâjlees –
 ‘‘efkeâmeer keâer cegmkegâjenšeW hes nes efvemeej
 efkeâmeer keâe oo& nes mekesâ lees ues GOeej
 efkeâmeer keâes Jeemeles nes lesjs efoue ces hÙeej
 peervee Fmeer keâe veece nw~’’
 
 (uesKekeâ meeceeefpekeâ yeebefOeuekeâer peheCeejs efveJe=òe ke=âefleMeerue ØeMeemekeâerÙe DeefOekeâejer Demetve 91JÙee DeefKeue YeejleerÙe ceje"er meeefnlÙe mebcesueveeÛes les DeOÙe#e Deensle.)
 E-mail : laxmikant05@yahoo.co.in
 YeüceCeOJeveer : 9325297509