सुवार्ता

 Meebefleotle efyeMehe S[efJeve
 
 DeeefoJeemeeRÛes efceMevejer
 efyeMehe S[efJeve keâesueemees ¢eebveer meve 1992-94 ceOÙes oesve Je<ex leueemejer efceMeve efJeYeeieeleerue JejKeb[e ÙesLes Oece&ieg¤ cnCetve leUceUerves Je ceveeheemetve DeeceÛeer mesJee kesâueer. ef¡emleeJejerue ßeæeyeebOeCeerÛes keâeÙe& Gòece kesâues. les DeeceÛÙee DeeefoJeemeer meceepeeMeer Deieoer keâceer keâeueeJeOeerle mebhetCe&heCes Skeâ¤he Peeues nesles. ceer keâesCeerlejer JesieUe Deens, DeMeer JesieUsheCeeÛeer YeeJevee keâOeerÛe lÙeebÛÙee ceveele veJnleer. meble heewue cnCelees, ‘‘meJeeËveer SkeâeÛe ceeveeÛes DemeeJes, lÙeebÛÙeele ogHeâUer vemeeJeer, kegâCeer efJeYekeäle nesT veÙes. ceer heewueeÛee, ceer hes$eeÛee, ceer ef¡emleeÛee Demes keâesCeer cnCet veÙes. keâesCeer heewueeceOÙes mveevemebmkeâej Iesleuee veener. heewue kegâCeemee"er ›egâmeeJej cesuee veener cnCetve kegâCeer heewueeÛes efkebâJee DeheuueesÛes Demet Mekeâle veener. meJe&peCe ef¡emleeÛesÛe Deensle. ‘heewue, hes$e, Deheuuees ns Heâkeäle ef¡emleeÛes mesJekeâ Deensle.’’ ns Skeâ Gòece ef¡emleeÛee mesJekeâ cnCetve lÙeebveer lÙeebÛÙee JeeieCÙeeletve oeKeJetve efoues. DeefleMeÙe veceü, ØeeceeefCekeâ, meeOeer jenCeer, meeOes efJeÛeej; heCe DeefleMeÙe heefJe$e peerJeve peieCeejs, ueneve cegueebmeejKes lÙeebÛes efveleU nemÙe, iees[ JeeCeer, efJeveesoer Je=òeer, efoueoejheCee Je DeefleMeÙe keâ°eUt Je=òeer… cnCetveÛe ÙesLeerue DeeefoJeemeer ueeskeâebveer lÙeebÛee mJeerkeâej kesâuee.
 lÙeeJesUer leueemejer efceMeveceOÙes $e+ef<eleguÙe Demes Oece&ieg¤ nesles. Heâeoj pescme cemkeâjvesme (Jekeâerue) Ùes.meb.; Heâeoj [eÙeve ueesyees (efMe#eCelep%e), Ùes.meb. DeeefCe lÙeebÛÙee meesyele Skeâ Gòece efceMevekeâeÙee&Ûes meuueeieej Je heeUkeâerÙe keâeÙe& keâjCeejs keâle=&òJeJeeve Heâeoj cnCepes S[efJeve keâesueemees! Heâeoj S[efJeve Mew#eefCekeâ keâeÙee&leosKeerue %eeveceelee MeeUe mebÛeeuekeâ Heâe. [eÙeve ueesyees, Ùes.meb. ¢eebvee Gòece menkeâeÙe& keâjerle nesles. mebmLesÛÙee MeeUsle jeyeJeues peeCeejs efJeefJeOe Ghe›eâce, DeeefoJeemeer mebmke=âleer, meCe-meesnUs, je°^erÙe meCe, LeesjebÛÙee peÙeblÙee Je hegCÙeefleLÙee, LeesjebÛes Ûeefj$e ¢eebmeejKes efueKeeCe keâ¤ve MeeuesÙe Ghe›eâce jeyeefJeCÙeemee"er megboj, JeUCeoej, ceeslÙeeÛÙee oeCÙeeØeceeCes DemeCeeNÙee lÙeebÛÙee nmlee#ejele efuentve mebmLesÛÙee 11ØeeLeefcekeâ MeeUe Je neÙemketâueuee les hegjJele Demele. DeepeleeieeÙele MeeUebÛÙee HeâeF&ueceOÙes lÙeebÛeer ner ceeefnleer DeeheCeebme Dee{Utve ÙesF&ue.
 1993ceOÙes JejKeb[e ÙesLes mebhetCe& efpeu¢eeÛes megceejs 200-300 efMe#ekeâebÛes efveJeemeer efMeefyej efMe#eCeeefOekeâejer "eCes ßeer. pejie meensye ¢eebveer DeeÙeesefpele kesâues nesles. mebhetCe& efpeunemlejerÙe Mew#eefCekeâ efMeefyej lÙeebÛÙee Gòece ceeie&oMe&keâ Jekeäle=lJeeves ØeYeeefJele Peeues. DeepeosKeerue ns efMeefyej pegvÙee efMe#ekeâebÛÙee mcejCeele Deens. ef¡emleer Oece&ieg¤ nesCes cnCepes Skeâ Heâej cees"e lÙeeie Je Skeâ cees"er meeOevee (lehemÙee) Demeles, ns Heâe. S[efJeve keâesueemees ¢eebÛÙee Ûeeefj$ÙeeJe¤ve ØeefÛeleer Ùesles.
 lÙeebÛes efcemmeeJejerue ØeJeÛeve cnCepes Skeâ mekeâme DeenejeÛeer efMeoesjerÛe DemeeÙeÛeer. jespe Ie[CeeNÙee IešvesJe¤ve yeeÙeyeueceOeerue JeeÛeveeÛeer meebie[ Ieeuetve les ØeJeÛeves keâjerle Demele. lÙeecegUs lÙeebÛÙee efcemmeeuee ueeskeâebÛeer ieoea Jee{t ueeieueer. GOeJee, jeye[hee[e, veJeehee[e, cees[ieeJe, KegyeeUs ÙesLeerue hee[ŸeeJej efcemmeeuee peeleevee pees keâener DevegYeJe, Iešvee Ie[eÙeÛÙee lÙeeÛeer megboj GoenjCes osTve meeOÙeemeeshÙee Yee<esletve meJe&meeceevÙe ueeskeâebvee mecepesue DeMee Yee<esletve les ØeJeÛeve keâjerle Demele. cnCetve lÙeebÛÙeeMeer ueeskeâebÛeer DeefOekeâ peJeUerkeâlee Jee{ueer. DeeheuesÛe Heâeoj DemeuÙeeÛeer YeeJevee meJeeËceOÙes efvecee&Ce Peeueer. ueeskeâebÛÙee ßeæeyeebOeCeerle DeefOekeâ Yej he[t ueeieueer. megJeelee& Iees<eJeCÙeeÛeer keâuhekeâlee, keâewMeuÙe Je Mekeäleer meeceLÙe& HeâeojebÛÙee Debieer nesles.
 lÙeebÛÙee keâejefkeâoeale Deveskeâ ÛeÛe&ÛÙee keâeÙee&le pÙee keâener De[ÛeCeer, keâener iebYeerj mecemÙee GodYeJeuÙee lÙee lÙeebveer Deieoer MeeblelesÛÙee ceeiee&ves mees[JeuÙee. meeceesheÛeejeves mecesš Ie[Jetve DeeCeues. lÙeeJesUer KeNÙee MeebefleotleeÛeer Deecnebme ØeefÛeleer Deeueer. JejKeb[e ¢ee ÛeÛe&ÛÙee cegKÙe keWâõeJe¤ve Flej hee[s one-yeeje efkeâueesceeršj DeblejeJej Deensle. lesLes heeÙeer Ûeeuele peeCes DeMekeäÙe Deens. cnCetve les Sce.S.šer. iee[er efMekeâle Demeleevee iee[erJe¤ve he[ues. lÙeebÛÙee neleeuee Lees[s ueeieues nesles. lesJne keâener ueeskeâebveer lÙeebvee efJeÛeejues,‘‘Heâeoj neleeuee keâeÙe Peeues?’’ lesJne les efJeveesoeves cnCeeues, ‘‘ceer heefnuÙeeboeÛe iee[erJe¤ve he[uees. ÙesMet ef¡emle leerve JesUe ›egâmeeÛÙee YeejeKeeueer he[uee.’’ Demes nuekesâ-Hegâuekesâ efJeveeso keâ¤ve vesnceer Deecneb ueeskeâebvee nmeJeeÙeÛes. ¢ee lÙeebÛÙee JÙeefkeäleceòJeecegUs kesâJeU oesve Je<ee&ÛÙee keâeueeJeOeerÛeer Dee"JeCe peCetkeâener Deveskeâ Je<ex lÙeebveer DeeceÛÙee ¢ee Yeeieele keâeÙe& kesâuÙeemeejKes Jeešles.
 efceMeveÛÙee heeUkeâerÙe keâeÙee&Ûes efJekeWâõerkeâjCe Peeues, ¢eeceeies efyeMehe S[efJeve keâesueemees ¢eebÛee meuuee ceesueeÛee "juee. ieebieCeieeJe, JejKeb[e, leueemejer Je Gheueeš heešeruehee[e (keâepeUer) Demes efJeYeeie Peeues. lÙee ef"keâeCeer Oece&ieg¤bÛÙee JeemleJÙeeuee meg®Jeele Peeueer. Deepe ¢ee efJekeWâõerkeâjCeecegUs Kethe megboj Demes mesJeekeâeÙe& Oece&ieg¤, efmemšme&, ØeehebefÛekeâ Je Flej meceepemesJekeâ ¢eebÛÙeeÉejs Ie[le Deens, ner DeefYeceeveeÛeer yeeye Deens.
 efyeMehe S[efJeve oesve Je<ex mesJee keâ¤ve iesues lejer les cejsheÙeËle Deecneb JejKeb[e ieeJeeleerue ueeskeâebvee keâOeerÛe efJemejues veenerle. lÙeebÛÙee ØesceU ùoÙeele Deecnebuee lÙeebveer mee"Jetve "sJeues nesles. Flekesâ lÙeebÛes DeeceÛÙeeJej Øesce nesles.
 JejKeb[ŸeeÛes Deecner Ûeewoe-hebOeje ceeCemes Deewjbieeyeeo ÙesLeerue efyeMehe neTmeceOÙes 14 ceeÛe& 2025 jespeer lÙeebvee YesšeJeÙeeme iesuees neslees, lesJne lÙeebveer DeeceÛes cees"Ÿee ceeveeves Je Deeveboeves mJeeiele kesâues. lÙeebveer DeeceÛeer jenCÙeeÛeer Je YeespeveeÛeer Gòece JÙeJemLee kesâueer. lesLeerue JÙeJemLeehekeâ Heâeoj Je yeÇojebvee lÙeebveer meebefieleues keâer, ‘‘ns ceePes kegâšgbyeerÙe Deensle.’’ ¢ee YesšercegUs les Kethe Deevebefole nesles. DeeceÛÙee YesšercegUs JejKeb[Ÿeeleerue pegvÙee Dee"JeCeeRvee GpeeUe efceUeuee. lÙeebÛeer mcejCeMekeäleer Depetvener Gòece Jeešle nesleer. ‘Oece&ieg®heo mesJesmee"er, les ceeveemee"er veener’, ¢ee megboj ieeCÙeeÛÙee hebkeäleerMeer efceUles pegUles lÙeebÛes peerJeve nesles. mebleeØeceeCes lÙeebÛes peerJeve nesles. DeMee ¢ee ceneieg®mJeeceeRvee DeeceÛÙee DeeefoJeemeer ef¡emleer ueeskeâebkeâ[tve ceeveeÛee cegpeje DeeefCe lÙeebÛÙee DeelcÙeeme efÛejbleve Meebleer ueeYees, nerÛe F&ÕejÛejCeer ØeeLe&vee!
  – meblees<e (meblÙee) heeieer, JejKeb[e
 
 efvece&ue ceveeÛes efyeMehe
 pÙee JÙekeäleer efOejesoeòeheCes og:KeYeesieeuee meeceesjs peeleele lÙee peieeuee ceeveJeer meeQoÙee&Ûes DeeefCe Øeefle‰sÛes efJeueesYeveerÙe oMe&ve Ie[efJele Demeleele. efyeMehe S[efJeve ¢eebÛes mebhetCe& peerJeve megboj nesles DeeefCe cnCetve lÙeebÛee ce=lÙetner megboj neslee, keâejCe DeeheuÙee hejceefhelÙeeyejesyej lÙeebÛee DeKeb[ mebJeeo meg¤ neslee. Øeefleketâue heefjefmLeleerle lÙeebveer Deeheues efMe#eCe hetCe& kesâues nesles. Oece&ieg¤ nesCÙeeÛes yeerpe yeeueJeÙeeleÛe lÙeebÛÙee keâeUpeele he[ues nesles. 1955 meeueer les Oece&ieg¤ nesCÙeemee"er iesues.
 1964ÛÙee Ùegke@âefjefmškeâ keâeB«esmeÛÙee JesoerJej lÙeebvee Oece&ieg¤bÛeer oer#ee efceUeueer lÙeeJesUer heeshe hee@ue meneJes npej nesles. lÙeebÛeer heefnueer vesceCetkeâ heehe[er ÛeÛe& ÙesLes Peeueer. Heâe. De@C[^Ÿet [eÙeme, cee@efvme. uegF&me meu{eCee ¢eebÛee ØeYeeJe lÙeeJesUer lÙeebÛÙeeJej he[uee. lÙeeveblej mes›esâš neš& ÛeÛe&, JejUer ÙesLes lÙeebÛeer yeoueer Peeueer.
 1973 les 1978 ¢ee keâeUele les ieeme Oece&«eeceele nesles. lÙeeJesUer ueeskeâebÛeer ceves ogYebieuesueer nesleer. efyeMehe S[efJeve ¢eebveer meJe& heefjefmLeleerÛee DeYÙeeme keâ¤ve ieeJeele Meebleer efvecee&Ce kesâueer. heeshe pee@ve hee@ue efÉleerÙe ¢eebÛÙee JemeF& YesšerÛes ÙeMemJeer efveÙeespeve Je vesle=lJe lÙeebveer kesâues. 1986 les 1992 ¢ee keâeUele les veboeKeeue Oece&«eeceele nesles. DeeheuÙee ØeJeÛeveebveer DeeefCe iees[ JeeCeerves lÙeebveer ueeskeâebÛÙee ùoÙeele jepÙe kesâues. efyeMehe S[efJeve Gòece ØeJeÛevekeâej nesles. DeeheuÙee ØeJeÛeveebletve lÙeebveer ef¡emlemeYesÛeer cetuÙes ueeskeâebÛÙee ceveeJej efyebyeJeueer. lÙeebÛeer JeeCeer iees[ nesleer. ‘meeÛe DeeefCe ceJeeU ~ efcelegueer DeeefCe jmeeU ~ Meyo pewmes Dece=leeÛes ~~’ lÙeebÛes De#ej cnCepes mejU, megboj, JeešesUs DeeefCe vesškesâ nesles. DeeheuÙee megboj nmlee#ejeletve les ueeskeâebvee he$es efuenerle. efyeMehe S[efJeve ¢eebÛÙeekeâ[s ceveeÛeer efvece&uelee nesleer. Megæ ceveeÛÙee ceeCemeeuee meJe&$e osJeeIejÛÙee KegCee efomet ueeieleele. ‘Deblejer efvece&U, JeeÛesÛee jmeeU, lÙeeÛÙee ieUe ceeU Demees, vemees ~’ ¢ee Je=òeerves lÙeebÛes peieCes nesles.
 1955 ceOÙes heeshecenesoÙeebveer lÙeebÛeer DecejeJeleerÛes efyeMehe cnCetve efveÙegkeäleer kesâueer. Kethe DeeJneveelcekeâ heefjefmLeleerle lÙeebveer lesLeerue ueeskeâebÛeer ceves efpebkeâueer. 2006meeueer DeewjbieeyeeoÛes efyeMehe cnCetve lÙeebÛeer yeoueer Peeueer. lesLes lÙeebveer osJeeÛÙee ueskeâjebÛeer ßeæeyeebOeCeer GòeceheCes kesâueer. 2015 heemetve les efveJe=òe Peeues nesles. les efceef<keâue mJeYeeJeeÛes nesles. les efveJe=òe Demeleevee Deecner lÙeebvee YesšeÙeuee iesuees lesJne les cnCeeues, ‘‘ceer Keesše efyeMehe. Kejs efyeMehe Keeueer Dee@efHeâmeceOÙes Deensle.’’ Demes cnCetve les efoueKegueeme nmeues nesles.
 efyeMehe S[efJeve ¢eebveer DeeÙeg<ÙeYej ueeskeâebJej Øesce kesâues. Je=òeerves oerve Je ueerve Demeuesues, veerefleceòJeemee"er Yegkesâues Demeuesues, Deblejer efvece&U Demeuesues efyeMehe S[efJeve keâesueemees hejceefhelÙeemeceesj GYes Demeuesues heentve hejcesÕej efveef§ele cnCele Demesue, ‘‘Meeyyeeme YeuÙee DeeefCe efJeÕeemet oemee, ceer legPÙeeefJe<eÙeer mebleg° Deens.’’ lÙeebÛÙee ØesceU mce=leerme DeeceÛes efJeveceü DeefYeJeeove!
  – De@vLeveer hejsje, veboeKeeue
 
 DeeceÛes ceeÙeyeehe ieg¤
 efyeMehe yeehhee, Deecner legcneuee kegâ"uÙee HegâueebÛeer DeeefCe keâesCelÙee MeyoebÛeer ßeæebpeueer Dehe&Ce keâ¤? legceÛÙee efJeMeeue DeeefCe DeieefCele keâeÙee&efJe<eÙeer efuent keâer legceÛÙee ØeÛeb[ DeeefCe DeKeb[ Jeenle DemeuesuÙee ØesceeefJe<eÙeer efuent? legceÛÙee ceveeÛÙee efnboesàÙeele DeeefCe ØesceeÛÙee ØeebieCeele DeeceÛes iesuesues yeeueheCe DeeefCe legceÛÙee menJeemeele iesuesues MeeuesÙe peerJeveeleues les meesvesjer efoJeme DeeceÛÙee ceveeÛÙee ieeYeeNÙeele DeeefCe ùoÙeeÛÙee keâhhÙeele Deepener efpeJeble Deensle. Deecner oesIeer yeefnCeer heefnuÙee FÙeòesle veeheeme Peeuees. Øeieeflehegmlekeâ IesTve Deecner OeeJele OeeJele Iejer peeTve peesjele Deesj[tve ‘‘DeeF&, Deecner veeheeme Peeuees, DeeF& Deecner veeheeme Peeuees.’’ #eCeYej Meeblelee… DeeF& DeesšerJej Pee[t ceejle nesleer. DeeceÛes Meyo Ssketâve efleves leesÛe Pee[t Deecnebuee ceejCÙeemee"er Gieejuee. heCe DeeceÛÙee ceeies GYes DemeuesuÙee S[efJeve Heâeojebvee heentve DeeF&ves Pee[t Keeueer "sJeuee. Heâeoj DeeceÛÙee ceeieesceeie DeeF&Ûeer mecepetle keâe{eÙeuee DeeceÛÙee Iejer Deeues nesles. keâejCe heeme keâeÙe, veeheeme keâeÙe ¢eeÛeb cenòJeÛe keâUle veJnleb. heCe HeâeojebÛÙee ÙesCÙeeves DeeceÛee ceej JeeÛeuee neslee. ner ùoÙemheMeea Dee"JeCe DeeceÛÙee yeeueceveeJej keâeÙeceÛeer keâesjueer iesueer. Heâeoj, legcner ieeme ieeJeele heeÙe "sJeuee DeeefCe megboj efmcelenemÙeeves Jemeble$e+let HegâueefJeuee. le®Ce le[Heâoej efceleYee<eer yeesueCeejs ØesceU Demes Heâeoj DeeheuÙeekeâ[s Deeues ns heentve ieeJe Meeble Peeuee.
 Heâeoj, legcner cees"Ÿee efnceleerves legceÛÙee keâeÙee&uee meg®Jeele kesâueer. IejesIejer Yesšer osTve ueeskeâebÛÙee megKe-og:Keele Skeâ¤he Peeueele. ieesjieefjyeebvee efoueemee osTve lÙeebvee peJeU kesâues. meieàÙeebÛeer Deeheguekeâerves efJeÛeejhetme keâjerle ieeJeele, Meslee-efMeJeejele, ueeskeâebyejesyej efHeâjle jeefnueele. ceelee YeefieveeRvee efheCÙeemee"er ueeieCeejs heeCeer ueebye peeTve DeeCeeJes ueeiele Demes. lÙeemee"er ØelÙeskeâ IejeMespeejer Skeâ efJenerj DemeeJeer Demee ØemleeJe ceeb[tve leer mebkeâuhevee legcner Deceueele DeeCeueer. ieeJeele yeNÙeeÛe megOeejCee kesâuÙee. ueeskeâebÛes efJeÛeej yeouele iesues. meieUs celeYeso efJeme¤ve ueeskeâ Skeâpegšerves veebot ueeieues.
 Heâeoj, legceÛÙee cesnveleerves DeeefCe efJeÕeemeeves ieeJeeÛee keâeÙeeheeueš Peeuee. ØeYetÛes Meyo DeeefCe osJeeJejÛeer ßeæe legcner ueeskeâebÛÙee keâeUpeele ®peefJeueer. meeceeefpekeâ DeeefCe Mew#eefCekeâ #es$eeble yejerÛe Øeieleer nesTve ieeme ieeJeele Deveskeâ efnNÙeebvee hewuet hee[CÙeeÛes keâece legcner kesâues. ieeJeele Heâeoj efmemšjebÛeer KeeCe leÙeej Peeueer. Deepe osMee-efJeosMeeble Deeheues Heâeome&-efmemšme& ØeYetÛÙee keâeÙee&Ûeer cenleer ieele Deensle. ieeJeele legcner Deeheuee Deelcee Deesleuee. Heâeoj S[efJeve cnCepes ‘ieefjyeebÛee osJe!’
 efyeMehe yeehhee, DeeceÛÙee yeeueheCeeleerue efJeÕe legcner neslee. DeeF&-Jeef[ueebmeejKeer ceeÙee legcner DeecnebJej kesâueer. legcner meJe& yeeueieesheeUebvee ›eâer[e #es$eele, mebieerle JeeÅeele, ØeeLe&vesle Je Deveskeâ ceeie&oMe&veeletve lejyespe kesâues. Oeeefce&keâlesÛeer Dees{er DeeefCe Heâeoj-efmemšjebÛeer iees[er legceÛÙee menJeemeele ueeieueer.
 efyeMehe yeehhee, ØeYetves meesheefJeuesues he=LJeerJejerue keâeÙe& mebheJetve Deepe legcner ØeYetÛÙee Oeeceer iesueele. meJe& otlee-mebleebmen Deeheueer ceefjÙee DeeF& legcneuee keâJesle IesTve mJeieeaÙe ojyeejeleuÙee jepeemeveeJej efJejepeceeve kesâues Deens.
  – DeeMee/G<ee, ieeme