सुवार्ता

 
 efvejhes#e Je=òeerÛee mecesšieg¤
 ‘‘Deecner oesve he#ekeâejebceOÙes mecesš Ie[Jetve DeeCelees. ¢eeuee ‘vÙeeÙe kesâuee’ Demes cnCet veÙes. keâejCe vÙeeÙe keâesše&le neslees. lees keâOeer DevÙeeÙener nesT Mekeâlees. keâesše&ÛÙee efveCe&ÙeecegUs oesve he#ekeâejebceOeerue mebyebOe keâeÙeceÛes ogjeJeues peeleele. mecesšecegUs ceves pegUueer peeleele. mecesšeceOÙes keâesCeer njle veener, keâesCeer efpebkeâle veener, nsÛe Kejs ØeYet ÙesMetuee Dehesef#ele Demeuesues keâeÙe& Deens.’’ iesueer megceejs 60 Je<ex efvejhes#e yeeCÙeeves meceepeele mecesšeÛee meslet GYeejCeejs ßeer. pee@veer ef[efmeuJee ¢eebÛÙee peerJeveJe=òeerÛes efveoMe&keâ Demes ns lÙeebÛes Godieej Deensle. lÙeeÛeerÛe ØeefÛeleer ‘efvejhes#e pee@veer ef[efmeuJee’ ¢ee ieewjJe«ebLeeÛÙee JeeÛeveeletve Ùesles.
 Deieoer le®Ce JeÙeeleÛe meeceeefpekeâ keâeÙee&le jme IesCeejs pee@veer ef[efmeuJee meceepeOegjerCe efJnkeäšj [eyejs ¢eebÛÙee mebhekeâe&le Deeues DeeefCe lÙeebvee menkeâej #es$eeÛeer Jeeš ieJemeueer. megKemebheòeer mebJeOe&keâ menkeâejer meesmeeÙešerceOÙes mebÛeeuekeâ cnCetve keâece keâjerle DemeleeveeÛe heg{s «eeceesVeleer Meslekeâer mesJee menkeâejer meesmeeÙešer, JemeF& heeve ceekesâefšbie meesmeeÙešer, JemeF& leeuegkeâe efheiejer menkeâejer mebmLee DeMee Deveskeâ mebmLeebceOetve lÙeebveer jepekeâejCe Je JÙeefkeäleiele efnlemeyebOe yeepetuee "sJetve efve:mJeeLeeaheCes keâeÙe& kesâues.
 menkeâej #es$eeyejesyejÛe lÙeebÛeer JemeF&Yejele ueeskeâefØeÙe DeesUKe ner ‘vÙeeÙekeâjer’ cnCetve DeefOekeâ Demeueer lejer ‘mecesšeÛes Jeejkeâjer’ ner lÙeebÛeer ÙeLeeLe& DeesUKe "jeJeer. keâLeeuesKekeâ mšerHeâve Sce. hejsje ¢eebveer pee@veer ef[efmeuJee ¢eebÛee Demee ne Deuhe peerJeveheefjÛeÙe ØeejbYeer keâ¤ve efouee Deens.
 ¢eeefMeJeeÙe meceepeeÛÙee efJeefJeOe mlejebleerue Je Oece&-peeleerÛÙee ceevÙeJejebveer DeeheuÙeeuee YeeJeuesues pee@veer ef[efmeuJee ¢ee hegmlekeâele Meyo¤heele ceeb[ues Deensle. keâesCelÙeener ØekeâejÛÙee ceeveeÛeer Je OeveeÛeer Dehes#ee ve "sJelee; efkebâyengvee mJele:ÛÙee efKeMeeuee keâe$eer ueeJetve, JesUØemebieer veenkeâ cevemleehe Je yeoveeceeruee leeW[ osle kesâuesuÙee mecesškeâeÙee&Ûeer meceepeeves lÙeebvee efouesueer ner heesÛeheeJeleer Deens.
 Heâe. ([e@.) peesSue ef[kegâvee ¢eebveer pee@veer ef[efmeuJee ¢eebÛÙee JÙeefkeäleceòJeeÛeer ‘De°ebiemet$eer’ DeesUKe-efMemleyeælee, DeYÙeemet Je=òeer, menpelee, efceefMkeâueheCee, meecetefnkeâlee, lep%eebÛee meuuee mJeerkeâejCÙeeÛeer Je=òeer, peerJeveMewueer DeeefCe DeeOÙeeeflcekeâlee – ¢ee hewuetbceOetve Gueie[tve oeKeJeueer Deens.
 cee@efvme.øeâeefvmeme keâesefjÙee ¢eebveer ‘GòevekeâjebÛee uee[keâe peeJeF&’ cnCetve ßeer. ef[efmeuJee ¢eebÛeer JesieUer yeepet ØekeâeMeele DeeCeueer Deens. ¢eeÛe Deveg<ebieeves lÙeebÛeer helveer [eÙevee ¢eebÛee meboYe& Ùeslees. lÙeeuee Oe¤veÛe DeMeeskeâ keâesueemees, [sPeer ef[efmeuJee, [sefveme keâesueemees, Heäuee@jer Heâjsje ¢eebveermegæe ¢ee ke=âefleMeerue heg®<eeÛÙee keâeÙece hee"erMeer GYÙee jeefnuesuÙee meew. [eÙevee ¢eebÛÙeeefJe<eÙeer efueefnues Deens. Kegö [eÙevee ¢eebveer Skeâe ‘Gòevekeâjerve’ ÙegJeleerÛee cemexmekeâjerve nesCÙeeheÙeËleÛee ØesceØeJeeme DeeefCe heg{s pee@veer ¢eebÛÙee Iejele ®peCes, cegUeJeCes, kegâšgbye GYeejCes ns DelÙeble mebÙeleheCes JÙekeäle kesâues Deens. ‘les vesnceerÛe ceePÙee hee"erMeer GYes jeefnues’, DeMee Meyoeble lÙeebveer heleerÛeer hee"jeKeCe kesâueer Deens!
 meceepeJeeoer ÛeUJeUerleerue oesve De«eCeer ceveJesue legmkeâevees DeeefCe peÙeßeer meeceble ¢eebveer pee@veer ef[efmeuJee ¢eebÛÙee he#ekeâeÙee&leerue menYeeieeefJe<eÙeer efueefnues Deens. keâeceieej vesles ceekeg&âme [eyejs Je De@[. je@yeš& [eyejs ¢eebveer jeveieeJeÛÙee efkeâveeNÙeeueiele keâesUbyeer Øekeâuhe GYeejCÙeekeâefjlee Meemeveeves mLeeefvekeâebÛÙee peefceveer Oeveoeb[iÙeebvee osCÙeeÛee pees Ieeš Ieeleuee neslee, lÙeeuee efJejesOe keâjCÙeemee"er pes Deeboesueve Ús[ues iesues, lÙeele pee@veer ef[efmeuJee ¢eebveer efveYeeJeuesuÙee meef›eâÙe YetefcekesâJej ØekeâeMePeesle šekeâuee Deens.
 [e@efceefvekeâe [eyejs ¢eebveer 90meeueer ‘ÙegJeoMe&ve’ves kesâuesues meeKeUer Ghees<eCe Je ‘nefjle JemeF&’leHexâ DeeÙeesefpele Deeboesueveele Yeeie IesTve ßeer. ef[efmeuJee ¢eebveer ÛeUJeUeruee keâmes yeU hegjJeues ¢eeÛee Tneheesn kesâuee Deens.
 heeršj keâvexue, mšerHeâve DeeÙe.hejsje ns pee@veer ef[efmeuJee ¢eebÛÙee meueesKee keâeÙee&le ØelÙe#e menYeeieer Peeuesues nesles. lÙeebveer keâener pegvÙee Dee"JeCeer peeieJetve ßeer. ef[efmeuJee ¢eebÛeer keâeÙe&heæleer Gueie[tve oeKeJeueer Deens. pee@veer ef[efmeuJee ¢eebÛÙee leeueceerle leÙeej PeeuesuÙee efjÛe[& ceeMe&ue hejsje ¢eebveer cemexme Oece&«eeceeleerue lÙeebÛÙee Deieoer efcemmee mesJekeâ DemeuÙeeheemetveÛÙee keâeÙee&Ûee OeeJelee Dee{eJee Iesleuee Deens. hegvece [gkeâues ¢ee leUeieeUeleerue ceefnuesves DeeheuÙeeuee mevceeveeves peieCÙeeme pee@veer ef[efmeuJee ¢eebveer keâMeer ceole kesâueer ¢eeÛes cevees%e JeCe&ve kesâues Deens.
 DeeheuÙee šerÛeYej keâeceeÛeer peieYej Øeefmeæ Ie[Jetve DeeCeCÙeeÛÙee DeepeÛÙee meceepeceeOÙeceer keâeUele keâeÙece Øeefmeefæheje*diecegKe jentve ceeCemeebceOeerue efYebleer lees[tve mebJeeo-ØesceeÛes hetue GYeejCÙeeÛes keâeÙe& efvejuemeheCes keâjerle jeefnuesuÙee ßeer. pee@veer ef[efmeuJee ¢eebÛÙee ‘efceMeve’keâeÙee&Ûeer ner meeLe& ieeLee cnCelee ÙesF&ue.
 ‘ve ueies Ûebovee meebieeJee heefjceU…’ DeMee DeLee&Ûes mebleJeÛeve Deens. ßeer ef[efmeuJee ¢eebÛÙee mecesškeâeÙee&Ûee heefjceU DeMee Øekeâejs mebheeokeâ ceb[Ueves meceepeemeceesj DeeCeuee Deens.
  – mš@vueer ieesvmeeueefJeme
 efvejhes#e-pee@veer ef[efmeuJee
 mebheeokeâ : mšerHeâve Sce. hejsje
 yeespe& keâJne&uees
 ce@efšu[e ef[efmeuJee
  (Keepeieer efJelejCe)
 
 
 ‘ØemeeoefÛevns’
 meceepeeÛÙee meebmke=âeflekeâ mebefÛeleeÛee omleSsJepe
 
 [e@. efmeefmeefueÙee keâeJne&uees ¢ee ØeefleYeeJeeve keâJeefÙe$eer, uesefKekeâe Je mebMeesOekeâ cnCetve meJe&heefjefÛele Deensle. keâLee, keâefJelee, ueefueleuesKeve, Ûeefj$e, DeelceÛeefj$e, ØeJeemeJeCe&ve, «ebLemebheeove DeMee efJeefJeOe Øekeâejeble DeeleeheÙeËle lÙeebÛeer ÛeewJJesÛeeUerme hegmlekesâ Øeefmeæ Peeuesueer Deensle. ‘ØemeeoefÛevns’ ne lÙeebÛee «ebLe vegkeâleeÛe ‘«ebLeeueer’leHexâ Øeefmeæ Peeuesuee Deens.
 meceepeeleerue uesKekeâ, keâJeer, keâueeJeble DeeefCe lÙeebÛÙee keâueeke=âleer, lÙee meceepeeÛÙee JewÛeeefjkeâ, meebmke=âeflekeâ ØeieleerÛee Deejmee Demelees. keâeUeÛÙee efJemle=le hešueeJej heeJeueb GcešefJele Deveskeâ meeceeefpekeâ, jepekeâerÙe, meebmke=âeflekeâ mebmLee GYÙee jenleele. efJeÛeejJeble, uesKekeâ, keâJeer, keâueeJeble GoÙeeme Ùesleele DeeefCe DeeheuÙee keâueeke=âleeRveer mebmke=âleerÛee ceeb[Je mepeJele jenleele. keâesCelÙeener meceepeeÛeb les Skeâ mebefÛele Demeleb. ‘ØemeeoefÛevns’ ¢ee DeeheuÙee «ebLeele [e@. efmeefmeefueÙee keâeJne&uees ¢eebveer ceneje°^Yejeleerue ceje"er Yee<ekeâ ef¡emleer meceepeeÛeb «ebLemebefÛele JeeÛekeâebvee meeoj kesâuesueb Deens. lÙeeceOÙes ke@âLeefuekeâ Je Øee@šsmšbš hebLeerÙe ef¡emleer «ebLekeâlÙeeËÛes mJeeleb$Ùeesòej keâeueKeb[ les 2024heÙeËleÛes «ebLe lÙeebveer efJeÛeejele Iesleues Deensle. Oeeefce&keâ, DevegJeeefole Je DeeOeeefjle mJe¤heeÛÙee meeefnlÙeeÛee cee$e lÙeele meceeJesMe veener.
 ÙeMeJeblejeJe ÛeJneCe cegkeäle efJeÅeeheer" (veeefMekeâ) heoJÙegòej ceje"er heoJeermee"er ‘meeefnlÙeeleerue ØeJeen’ ¢ee efJe<eÙeebleie&le ‘ef¡emleer ceje"er meeefnlÙe’ DeYÙeeme›eâce leÙeej keâjerle Demeleevee, meeefnlÙeeÛÙee DevÙe #es$eeblener ceje"er Yee<ekeâ ef¡emleer uesKekeâebÛes Heâej cees"s Ùeesieoeve Deens, ns uesefKekesâÛÙee ue#eele Deeues. DeefOekeâ Keesueele peeTve heenleevee JewÛeeefjkeâ uesKeve, mebMeesOeveelcekeâ uesKeve, keâLee, keâeobyejer, keâefJelee, ueefueleieÅe, veeškeâ, DeelcekeâLeve, Ûeefj$es, efJe%eeve meeefnlÙe, efJeveesoer uesKeve, ØeJeemeJeCe&ve, yeeue meeefnlÙe, ueeskeâmeeefnlÙe, keâesMeJee*dceÙe DeMee meeefnlÙeeÛÙee meJe& Øekeâejeleerue «ebLeeÛee peCet KeefpeveeÛe lÙeebvee meehe[uee. DeepeJej ogue&ef#ele jeefnuesuÙee ¢ee meeefnlÙeeÛee meeefnlÙejefmekeâ Je DeYÙeemekeâebvee heefjÛeÙe keâ¤ve ÅeeJee, ¢ee efJeÛeejeves lÙee DelÙeble ØeYeeefJele PeeuÙee. DeeheCe kesâues veener, lej ns keâece kegâCeerner keâjCeej veener, ns peeCetve lÙeebveer ne Øekeâuhe neleer Iesleuee DeeefCe Deheej cesnveleerves hetCe&lJeeme vesuee, lÙeeyeöue lÙeebÛes ef$eJeej DeefYevebove!
 meg®JeeleerÛÙee keâeUele ceje"erle ‘meoeefMeJehes"er’ cnCetve ieCeues iesuesues meeefnlÙe efvecee&Ce nesle DemeleeveeÛe ef¡emleer uesKekeâner ue#eCeerÙejerlÙee efuenerle nesles. lÙeeÛes mJe¤he yejsÛemes Oeeefce&keâ, DevegJeeefole Je JÙeekeâjefCekeâ Demeues lejer ef¡emleer uesKekeâ nUtnUt lÙee heefjIeeyeensj he[ues. Heâe. mšerHeâvmeÛes ‘ef¡emlehegjeCe’, jsJn. vee.Jee.efšUkeâebÛes ‘ef¡emleeÙeve’ Je ue#ceeryeeF& efšUkeâebÛes ‘mce=efleefÛe$es’ ¢eebÛeer oKeue ceje"er meejmJeleeuee IÙeeJeer ueeieueer.
 uesefKekesâves Øemlegle «ebLeele peeCeerJehetJe&keâ ‘ceje"er Yee<ekeâ ef¡emleer meceepeerÙe uesKekeâebÛes meeefnlÙe’ DeMeer meb%ee Jeehejuesueer Deens. lÙeeÛes efJemle=le mhe°erkeâjCe lÙeebveer DeeheuÙee Yetefcekesâletve ceeb[uesues Deens. lÙee °erves ‘Øeemeeefokeâ efÛevns’ (he=. yeeje) Je ‘ce. Yee. ef¡e. me. meeefnlÙe : ØesjCee Je mJe¤he’ (he=. Skeâ) ner oesvner ØekeâjCes cegUeletve DeYÙeemeCÙeemeejKeer Deensle. leer Yetefcekeâe GÛeuetve Oejleevee, ‘meeefnlÙe ns meeefnlÙeÛe Demeles. kegâCee hebLeeÛes-Oecee&Ûes vemeles. meeefnlÙeeÛes DeeMeÙeõJÙe pÙee meceepeeletve efvecee&Ce nesles, lÙee meceepeeÛÙee mebmke=âleer efJeMes<eeÛee, peerJeve°erÛee, lÙee uesKekeâebÛÙee peeCeerJe-vesefCeJeebceOÙes JeeJej Demelees’ Demes cele ‘ef¡emleer meeefnlÙeeÛes MegYeJele&ceeve’ ¢ee DeeheuÙee ØemleeJevesle Øee. DeefJeveeMe meØes ¢eebveer ceeb[uesues Deens (he=. veT).
 ¢ee «ebLeeÛes mJe¤he Jee*dceÙe keâesMeemeejKes Demetve uesefKekesâves ØelÙeskeâ Jee*dceÙe Øekeâejevegmeej mJeleb$e ØekeâjCe FLes meeoj kesâuesues Deens.
 JewÛeeefjkeâ meeefnlÙeele meg®JeeleerÛÙee keâeUeleerue Oece&«ebLeeÛee legueveelcekeâ DeYÙeeme, JeeoefJeJeeo, leUeieeUeleerue ueeskeâebvee efJeÛeej osCes, %eeve mebheVe keâjCes, pegveer efJeÛeejmejCeer, Ûeeueerjerleer mees[tve osTve peerJeveemee"er veJee efJeÛeej mJeerkeâejCes, DeMee mJe¤heeÛÙee uesKeveeÛee meceeJesMe Deens. ‘%eeveesoÙe’ (1842), ‘efvejeshÙee’ (1902), ‘megJeelee&’ (1955), ‘DeeheCe’ (1967) DeMee efveÙelekeâeefuekeâebletve ef¡emleer efJeÛeejJeble efuenerle nesles. les uesKeve hegmlekeâ¤heeves Øeefmeæ Peeues. ¢ee ØekeâjCeele nefj§ebõ Yeemkeâj Gpeiejs, Heâe.pees.cee.efhe"skeâj, Heâe. efnuejer HeâveeËef[me, megveerue Dee{eJe, Heâe. øeâeefvmeme efoefyeÇšes, efyeMehe Lee@ceme [eyejs, Heâe. ØeMeeble Deesueeueskeâj, Ùes.meb. DeMee DeMee SkeâesCeerme efJeÛeejJebleebÛÙee SkeâJeerme «ebLeebÛee Je lÙee lÙee uesKekeâebÛÙee YetefcekeâebÛee DeešesheMeerj heefjÛeÙe uesefKekesâves keâ¤ve efouee Deens.
 keâLeeJee*dceÙeelener ceje"er Yee<ekeâ ef¡emleer uesKekeâebveer vepejsle Yejsue Demes uesKeve kesâuesues Deens. keâLeelce meeefnlÙe ns ceeveJeer peerJeve ØeYeeefJele keâjCeeNÙee ceeCemeeÛÙee Debleie&le Ie[ecees[eRÛee JesOe IesCeejs, DeefYeJÙekeäleerÛes meMekeäle ¤he Demeles. meeceeefpekeâ-meebmke=âeflekeâ °Ÿee efJekeâefmele nesle peeCeeNÙee meceepeeÛeer leer Skeâ iejpener Demeles. lÙeecegUs meg®JeeleerÛÙee Oeeefce&keâ, meebmkeâ=eflekeâ efmLelÙeblejeÛÙee keâeUeheemetve Deveskeâ uesKekeâebveer ne uesKeveØekeâej neleeUuesuee Deens. Øemlegle «ebLeele uegF& HeâveeËef[me (ceeueJeCe), osJeoòe ngmeUs (Denceoveiej), Heâe. De@v[^Ÿet je@ef[^ipe, ceboeefkeâveer efmebie, nsceble Ieesjhe[s, [e@. megYee<e heešerue, Deveghecee Gpeiejs, peesmesHeâ legmkeâevees, efmeefmeefueÙee keâeJne&uees, mš@vueer ieesvmeeueefJeme, mšerHeâve Sce. hejsje, oerhekeâ ceÛÙee[es, Heäuee@jer je@ef[^ipe, ce@efšu[e ef[efmeuJee DeMee DeúeJeerme keâLeekeâejebÛÙee yesÛeeUerme keâLeemeb«eneÛeer DeesUKe uesefKekeâe DeeheuÙeeuee keâ¤ve osles.
 keâeobyejer Jee*dceÙeeÛÙee ØekeâjCeele, ceje"er meeefnlÙeeleerue heefnuÙee keâeobyejerÛee ceeve efceUefJeCeeNÙee, yeeyee heodcevepeeRÛÙee ‘Ùecegvee heÙe&šve’ ¢ee (1850) keâeobyejerÛeer DeesUKe keâ¤ve osleeveeÛe me.vee.metÙe&JebMeer ¢eebÛÙee veeJeeJej meesUe keâeobyeNÙeebÛeer veeWo DemeuÙeeÛes uesefKekeâe oeKeJetve osles. lÙeeyejesyejÛe osJeoòe veejeÙeCe efšUkeâ, [e@.o.yee.efvece&ue, [e@. Øemeeo ieõs, je@keâ keâeJne&uees, meer. yeer. oes[leer, Fbõmesve [eWiejs, osJeoòe ngmeUs, Deefveue oefnJee[keâj, Heâe. keâejeroeo õeiees, jsceb[ ceÛÙee[es, øeâeefvmeme ueesheerme DeMee SketâCe ÛeesJeerme uesKekeâebÛÙee DeúŸeenòej keâeobyeNÙeebÛee heefjÛeÙe DeeheuÙeeuee Ie[lees.
 keâefJelesÛÙee Øeebleelener ceje"er Yee<ekeâ ef¡emleer keâJeeRveer DehetJe& Ùeesieoeve efouesues Deens. ner keâefJelee meg®Jeeleeruee ef¡emlejbieer jbieuesueer, DeYebie-DeesJeerÛÙee mJe¤heeleueer Deens. cnCetve leer ceje"er meblehejbhejsMeer veeles meebieles. Heâe. mšerHeâvmeÛes ‘ef¡emlehegjeCe’ Je jsJn. efšUkeâebÛes ‘ef¡emleeÙeve’ ¢eebmeejKeer cenekeâeJÙes, ner lÙeeheg{erue heeÙejer. hebef[le jceeyeeFËveerner yeeÙeyeueceOeerue mlees$eebJej ieerlejÛevee kesâuesuÙee Deensle. lÙeeveblej oesveMes Je<eeËveer ØeLece Øee@šsmšbš hebLeerÙe Je veblej ke@âLeefuekeâ hebLeerÙe keâJeeRveer keâeJÙeuesKeveeuee meg®Jeele kesâuÙeeÛes ‘keâeJÙemeslet’ ¢ee ØekeâjCeele uesefKekesâves oeKeJetve efoues Deens. jsJn. efšUkeâebheemetve meg®Jeele keâ¤ve DeMeeskeâ osJeoòe efšUkeâ, efJepeÙeevebo Gpeiejs, øeâeefvmeme vegveerme, Øeuneo MeebleJeve jCeefoJes, je@keâ keâeJne&uees, meer.yeer.oes[leer, Fveeme ketâve, peÙeblekegâceej ef$eYegJeve, vebokegâceej Mes[ies, jceCe jCeefoJes, Deveghecee Gpeiejs, ceeÙekeâue Lee@ceme ueesheerme, øe@âvkeâ ef[meespee-Deehešs, megOeerj Mecee&, peesmesHeâ legmkeâevees, pee@pe& ueesheerme, efmeefmeefueÙee keâeJne&uees, meeÙeceve ceeefš&ve, FivesefMeÙeme [eÙeme, Hesâefuekeäme ef[meespee, meefyevee Heâesme DeMee yeeJeVe keâJeeRÛÙee melÙeeSsMeer keâefJeleemeb«enebÛeer, lÙeebÛÙee iegCeJewefMe<šŸeebmen DeesUKe uesefKekeâe DeeheuÙeeuee keâ¤ve osles.
 ‘Deejmheeveer ueefueleieÅe’ ne DelÙeble ueJeefÛekeâ Je cegkeäle meeefnlÙeØekeâej ceeveuee peelees. uesKeveeÛee JÙeemebie, lÙeeÛee peerJeveevegYeJe Je lÙeeÛee DeLe& ueeJeCÙeeÛeer efÛebleveMeerue Je=òeer, lÙeeÛee GcesoheCee ¢eeJej ¢ee uesKeveeÛee šJešJeerleheCee DeJeuebyetve Demelees. Deveskeâ ef¡emleer uesKekeâebÛes ueefueleuesKeve ceje"er meejmJeleele ieewjefJeues iesues Deens. lÙeebÛes De«eCeer cnCepes Heâe. øeâeefvmeme efoefyeÇšes! lÙeeÛeØeceeCes [e@.G<eeosJeer keâesunškeâj, Deveghecee Gpeiejs, DeBLeveer hejsje, peesmesHeâ legmkeâevees, mš@vueer ieesvmeeueefJeme, efmeefmeefueÙee keâeJne&uees, pee@ve ieesvmeeueefJeme, yesvee&osle ®ceeJe, jsKee [eÙeme DeMee yeeje uesKekeâebÛÙee DeúeJeerme ueefuele uesKemeb«enebÛeer DeesUKe FLes DeeheuÙeeuee nesles.
 DeelcekeâLevehej meeefnlÙeeÛee Dee{eJee Iesleevee Øeefmeæ efJeÛeejJeble [e@.jeJemeensye keâmeyes ¢eebÛes ‘‘ceeCetme ne FeflenemeeÛes DehelÙe Demeuee lejer, lees FeflenemeeÛee efvecee&leemegæe Deens’’, ns efJeOeeve GodOe=le keâ¤ve uesefKekeâe cnCeles keâer, DeeheuÙee peerJeveeÛÙee ØeJeemeele efJekeâefmele nesle peeCeejs Deeheues JÙeefkeäleceòJe ns heg{ÛÙee efhe{Ÿeebmee"er heeLesÙe Demeles. DeMee ‘DeelceÛeefj$ee’Ûes oMe&ve Ie[efJeCeejs uesKeve meeefnlÙe mece=æ keâjerle Demeles. yeeyee heodcevepeer, hebef[lee jceeyeeF&, jsJn. efšUkeâ, ue#ceeryeeF& efšUkeâ ¢eebÛÙee ieepeuesuÙee DeelceÛeefj$eebÛee GuuesKe keâ¤ve uesefKekeâe FLes, jsJn.jeIeJeWõ vesJeemekeâj, heb.veejeÙeCe n<ex, ®LeyeeF& efnJeeUs, me.vee.metÙe&JebMeer, ÙeMeesoe hee[ieeJekeâj, Dee.[e@ceefCekeâ IeesvmeeueefJeme, øeBâkeâefueve [eÙeme, ceekeg&âme [eyejs, Heâe. De@C[^Ÿet je@ef[^ipe, Heâe. øeâeefvmeme efoefyeÇšes, HeäuesefJeÙee De@ivesme, [e@.megYee<e heešerue, øeâeefvmeme ef[cesuees, [e@. efmeefmeefueÙee keâeJne&uees, efJeefJeÙeve yejyeespe DeMee Úòeerme uesKekeâebÛeer DeelcekeâLeves DeeheuÙee vepejsme DeeCetve osles.
 ceje"er Yee<ekeâ ef¡emleer uesKekeâebveer Ûeefj$euesKevener efJehegue ØeceeCeele kesâuesues FLes heeneJeÙeeme efceUles. Øemlegle «ebLeele osJeoòe veejeÙeCe efšUkeâ, me.vee.metÙe&JebMeer, pee@ve ef[cesuees, Heâe. efnuejer HeâveeËef[me, Heâe. øeâeefvmeme keâesefjÙee, efJeÕeeme Leesjele, [e@.jefpeve ef[efmeuJee, Heâe. øeâeefvmeme efoefyeÇšes, [e@. S. Sce. megleej, [e@.Deveghecee Gpeiejs, Heâe. šesveer pee@pe& (Ùes.meb.), Heâe. peesSue ef[kegâvee, peesmesHeâ legmkeâevees, [e@. efmeefmeefueÙee keâeJne&uees, De@[.veesJesue [eyejs, keâeceerue heejKes, ce@keämeJesue ueesheerme, DeÛeuee ceÛÙee[es, [@efveSue cemkeâjCeer DeMee SkeâesCeerme uesKekeâebÛÙee meoleerme Ûeefj$e«ebLeebÛeer DeesUKe uesefKekesâves keâ¤ve efoueer Deens.
 ØeJeemeeleerue heeTueKegCee ¢ee ØekeâjCeele uesefKekesâves ØeJeemeJeCe&vehej hegmlekeâebÛeer oKeue Iesleuesueer Deens. meeQoÙee&vegYeJe ner ceeveJeer ceveeÛeer iejpe Demeles. Ûeej osMe heeneJes, lesLeerue pevepeerJeve, ueeskeâmebmke=âleerÛee DevegYeJe IÙeeJee DeeefCe lees Flejebvee meebieeJee, ¢ee GösMeeves ØeJeemeJeCe&ves efueefnueer peeleele. Skeâe DeLeea leer efÛebleveMeeruelesves šerheuesuÙee meeQoÙee&Ûeer ueefuele efšheCes Demeleele. FLes uesefKekeâe DeeheuÙeeuee hebef[lee jceeyeeF&ÛÙee ‘ceePee Fbiueb[Ûee ØeJeeme’ (1889) heemetve Heâe. øeâeefvmeme efoefyeÇšes, G<ee Gpeiejs, keâeue&me OeveJešs, efmeefmeefueÙee keâeJne&uees, keâeefceue heejKes, øeâeefvmeme kegâefšvees DeMee Deveskeâ uesKekeâebÛÙee veT ØeJeemeJeCe&veebÛes oMe&ve Ie[efJeles.
 mebMeesOeveeÛÙee #es$eelener ceje"er Yee<ekeâ ef¡emleer uesKekeâebveer ØemLeeefhele efJeÛeejJebleebÛÙee lees[erme lees[ uesKeve kesâuesues efomeles. lÙeele efJe.Yee.Gpeiejs, Yeemkeâj peeOeJe, meboerhe nUoCekeâj, Heâe. SueeÙeme je@ef[^ipe, Heâe.[e@.ef¡emleesHeâj MesUkesâ, [e@.megYee<e heešerue, Heâe.šesveer pee@pe& (Ùes.meb.), [e@. efmeefmeefueÙee keâeJne&uees, Deveghecee Gpeiejs DeMee SketâCe Jeerme uesKekeâebÛÙee SkeâJeerme «ebLeebÛee, lÙeebÛes mebMeesOeveefJe<eÙe, lÙeebÛee DeeJeekeâe, mebMeesOeveeÛee iees<eJeeje FlÙeeoer Øekeâejs heefjÛeÙe uesefKekesâves keâ¤ve efouee Deens.
 ¢eeyejesyejÛe ‘MewMeJe peheCeejs yeeuemeeefnlÙe’, ‘DeemJeeoveeÛee ceesnesj’ (meceer#ee), ‘ØemeVelesÛee DeeefJe<keâej’ (efJeveeso), ‘JeemleJeeÛes Øeefleefyebye’ (veeškeâ), ‘heLe’oMeea veešŸejÛevee (heLeveešŸes), ‘keâeuemegmebiele efJe%eeve meeefnlÙe’, ‘hetJe&peebMeer mebJeeo (ueeskeâ meeefnlÙe), ‘megJeCe& cegõebÛÙee MeesOeele (keâesMe Jee*dceÙe) FlÙeeoer meeefnlÙe Øekeâejeleerue ceje"er Yee<ekeâ ef¡emleer uesKekeâebÛÙee meeefnlÙeke=âleeRÛee ceeieesJee uesefKekesâves vescekesâheCeeves Iesleuee Deens.
 DeMee Øekeâejs uesefKekesâves 950 uesKekeâebÛÙee 484 meeefnlÙe ke=âleeRÛee, lÙeebÛeer Jee*dceÙeerve meceer#ee ve keâjlee, meejebMe ¤heeves DeesUKe, uesKekeâebÛeer peerJeve°er, ØemleeJeveekeâejebveer veeWoefJeuesueer lÙee lÙee meeefnlÙeke=âleeRÛeer iegCeJewefMe°Ÿes DeeefCe MesJešer Deeheues efvejer#eCe, DeMee heæleerves DeešesheMeerj heefjÛeÙe keâ¤ve efouee Deens. ¢eeyejesyejÛe ke@âLeefuekeâ Je Øee@šsmšbš hebefLeÙeebveer ÛeeueefJeuesueer efJeefJeOe cegKehe$es, ef¡emleer uesKekeâebveer kesâuesueer mebheeoves Je ØemleeJevee, ef¡emleer meceepeerÙe meeefnlÙe mebcesueves, uesefKekesâves Øemlegle «ebLeemee"er DeYÙeemeuesues efJeefJeOe «ebLe ¢eeefJe<eÙeerÛeer heeÛe heefjefMe°s Je efÛeefkeâlmekeâ DeYÙeemekeâebmee"er meboYe&«ebLeebÛeer Ùeeoer meesyele pees[ueer Deens.
 efÛe$ekeâej efJepeÙejeJe yeesOevekeâj ¢eebÛes cegKehe=‰ner «ebLeeuee meepesmes Øeemeeefokeâ Je osKeCes Peeues Deens. ‘«ebLeeueer’vesner «ebLeeleerue meboYe&yengue SsJepeeuee vÙeeÙe osCeejer DeMeer ßeerceble efveefce&leer kesâueer Deens.
  – mšerHeâve Sce. hejsje, cemexme
 
 ‘ØemeeoefÛevns’
 ues. : [e@. efmeefmeefueÙee keâeJne&uees
 ØekeâeMekeâ : «ebLeeueer
 he=‰s : 332
 cetuÙe : ®. 1000/-.