14 veesJnWyej : ‘yeeuekeâ efovee’ efveefceòeeves – नोव्हेंबर २०२१


 
 GceuelÙee ceveemee"er hegmlekeâebMeer oesmleer
 – ßeer. pee@ve ieesvmeeueefJeme, GcejeUs
 
 Skeâe MeeUsleerue Ghe›eâceMeerue ØeeÛeeÙeeËveer FÙeòee heeÛeJeer les oneJeerÛÙee efJeÅeeLÙeeËmee"er ‘JÙeefkeäleceòJe efJekeâeme’ efMeefyejeÛes DeeÙeespeve kesâues nesles. GheefmLele meJe& efJeÅeeLÙeeËvee lÙeebveer Skeâ ØeMve efJeÛeejuee, ‘‘efJeÅeeLeea efce$e-cewef$eCeeRvees, legceÛÙee Jee{efoJemeeefveefceòe Jee efJeefJeOe meCe-meceejbYeeÛÙee efveefceòeeves legcneuee keâesCekeâesCelÙee Jemlet Yesš efceUleele?’’
 ØeeÛeeÙeeËveer efJeÛeejuesuÙee ØeMveeuee efJeÅeeLÙeeËveer GlmHetâle& Øeeflemeeo efouee. lÙeele efJeÅeeLÙeeËveer KesUCÙeeheemetve keâhe[ŸeeheÙeËle, meeÙekeâueerheemetve ceesyeeF&ueheÙeËle, keâe@chÙegšj heemetve meesvÙeeÛÙee oeefievÙeeheÙeËle veeJes meebefieleueer.
 lÙeeveblej ØeeÛeeÙeeËveer heg{Ûee ØeMve kesâuee, ‘‘efkeâleer efJeÅeeLÙeeËvee iees°eRÛeer hegmlekesâ YesšJemlet efceUeueer?’’ Dee§eÙee&Ûeer iees° cnCepes Skeâener efJeÅeeLÙee&ves nele Jej kesâuee veener. lees Oeeiee hekeâ[le ØeeÛeeÙe& heg{s cnCeeues, ‘‘Denes yeeueefce$eebvees, ns legceÛes Gceueles JeÙe Deens. keâUerÛes Hetâue nesCÙeemee"er metÙe&efkeâjCeebÛeer peMeer DeeJeMÙekeâlee Demeles; lemesÛe legceÛes yeeueheg<he¤heer ceve HegâueCÙeemee"er, yenjCÙeemee"er Je efJekeâefmele nesCÙeemee"er hegmlekesâ cees"e neleYeej ueeJele Demeleele. hegmlekesâ nerÛe legceÛes Kejs oesmle, meJebie[er Deensle, ns OÙeeveele "sJee. leer efceUefJeCÙeemee"er heeuekeâebkeâ[s Dee«en Oeje. Skeâ JesU veJeerve keâhe[s IesCes, ne@šsueuee peeCes, veJeerve mceeš&Heâesve IesCes Ùeebmee"er Dee«en Oe¤ vekeâe; hejbleg hegmlekesâ efceUCÙeemee"er Dee«en Oeje.’’
 JeÙe Je<ex Ûeej-heeÛe les hebOeje-meesUe Ùee JeÙeeleerue GceuelÙee ceveeÛeer HegâueheeKejs ØeeLeefcekeâ veblej ceeOÙeefcekeâ MeeUsle efJenej keâjle Demeleele. keâCeekeâCeeves, #eCee#eCeeves ceOeceeMeerØeceeCes %eevekeâCe JesÛele Demeleele. DeeheuÙeeefJe<eÙeer, DeeheuÙee MespeeNÙeebefJe<eÙeer, DeeheuÙee efce$eebefJe<eÙeer, DeeheuÙee MeeUsefJe<eÙeer, DeeheuÙee heefjmejeefJe<eÙeer peeCetve IesCÙeeÛeer efpe%eemee Demeles. Skeâ kegâletnue Demeles. Ùee GceuelÙee ceveele yebogkeâerÛÙee keâe[legmeeØeceeCes Tpee& "emetve Yejuesueer Demeles. Ùee GceuelÙee ceveeuee Ie[efJeCÙeemee"er Skeâ DeeJeMÙekeâ Ieškeâ cnCepes yeeueJeÙeeheemetve lÙeebvee DeJeeblej JeeÛeveeÛeer iees[er ueeJeCes. DeepeÛeer cegueb JeeÛeleele leer Heâkeäle DeYÙeeme›eâceeÛeer hegmlekesâ Je ieeF&[dme. efJeÅeeLeea kesâJeU hejer#eeLeea yeveues Deensle. Ùee meboYee&le ceuee keâJeer Dee.vee.hes[Ceskeâj ÙeebÛeer keâefJelee Dee"Jeles –
 ‘‘yeeàÙee yeeàÙee efoJeeUerÛÙee megóerle
 JeeÛeuesme keâeÙe js SKeeos lejer veJeerve hegmlekeâ?
 Ús js yeeyee! hejer#esmee"er JeeÛetve JeeÛetve
 Hegâšues nesles DeeOeerÛe cemlekeâ!’’
 cegueb ner DevegkeâjCeefØeÙe Demeleele. Iejeleues meieUs peCe JeeÛele Demeleerue lej ceie cegueebvee ‘let JeeÛe’ Demeb JesieUb meebieeJes ueeiele veener. Ùee meboYee&le JeeÛeCÙeele Deeuesueer Skeâ keâLee. Skeâ œeer efleÛÙee mene Je<eeËÛÙee cegueemeesyele jsuJesves ØeJeeme keâjerle Demeleevee ØeJeemeele ceeÙe-ueskeâ oesIesner hegmlekeâ JeeÛele Demeleele. lÙee oesIeebvee heentve Flej ØeJeemeer DeÛebefyele nesleele. Skeâ ØeJeemeer Glmegkeâlesves lÙee Œeeruee efJeÛeejlees, ‘‘leeF&, meOÙeeÛÙee keâeUele ØelÙeskeâ cetue mceeš&Heâesvemeesyele KesUleevee efomeles. Deved legceÛee ne cegueiee Ûekeäkeâ hegmlekeâ JeeÛeleesÙe, keâmeb keâeÙe MekeäÙe Deens ns? lees legceÛeb SskeâleesÛe keâmeb?’’ ÙeeJej lÙee ØeJeemeer Œeerves efmcelenemÙe keâjle MeebleheCes Gòej efoues, ‘‘oeoe, cegueb Deeheueb Sskeâle vemeleele ns Kejb Demeueb lejer cegueb Deeheueb DevegkeâjCe keâjleele nsner eflelekesâÛe melÙe Deens.’’
 peieele kegâ"sner kegâ"uÙeener cegueebvee JeeÛeveeÛeer iees[er ueeieeÙeuee nJeer Demes Jeešle Demesue lej meg®Jeele ØeLece heeuekeâebveer keâjeÙeuee nJeer. cegueb cees"ŸeebÛes DevegkeâjCe keâjle Demeleele. Iejele cees"er ceeCemeb JeeÛele vemeleerue lej cegueebkeâ[tve JeeÛeveeÛeer Dehes#ee OejCes ÛegkeâerÛes "jsue. Leesjcees"s meeefneflÙekeâ, keâueeJeble Ie[ues iesues lÙeebveer Iejele hegmlekeâebÛes JeeleeJejCe GheueyOe DemeuÙeeÛes meebefieleues Deens. hebpeeyeer uesefKekeâe Dece=lee Øeerlece Ùeebveer DeeheuÙee ‘jefmeoer efškeâš’ Ùee DeelcekeâLeveele JeÙeeÛÙee Dee"JÙee Je<eea IejeÛeer Skeâ Keesueer GIe[ueer, peer meJe& hegmlekeâebveer Ye¤ve iesueer nesleer. ‘Fleveer meejer efkeâleeyes osKekeâj ceQ Fleveer Kees ieÙeer keâer Kego keâer efkeâleeye yeve ieF&!’ DeMeer efleÛeer DeJemLee Peeueer.
 MeeŒe%e peÙeble veejUerkeâj ÙeebÛÙee ceeleesßeer megceleeryeeF& veejUerkeâj DeeheuÙee oesvner cegueebvee cnCepes peÙeble Je Deveble Ùeebvee Ûeebieueer hegmlekesâ JeeÛetve oeKeJele iesuÙee. lÙeebveer DeeheuÙee PeesheCÙeeÛÙee Keesueerle heuebieeuee ueeietve HeâUerJej hegmlekesâ "sJeueer nesleer. cegueebvee JeeÛeCÙeemee"er menpe GheueyOe nesleerue DeMeer. ‘ceneje°^ šeF&cme’Ûes ceepeer mebheeokeâ ieesefJebojeJe leUJeuekeâj Deeheues Ûegueles ‘Deevebo’ ceeefmekeâeÛes mebheeokeâ ieesheerveeLe leUJeuekeâj Ùeebveer DeeheuÙeeuee JeeÛeveeÛeer iees[er ueeJeueer, ØesjCee efoueer, DeMeer keâyegueer osleele. Fbefoje ieebOeer Ùeebvee lÙeebÛes Je[erue hebef[le peJeenjueeue vesn¤ Ùeebveer ‘De@efueme Fve Jeb[jueB[’ heemetve ie@efjyeeu[erÛÙee Ûeefj$eeheÙeËle Deveskeâ hegmlekesâ JeeÛeeÙeuee efoueer.
 DeeÛeeÙe& Øe. kesâ. De$es ÙeebÛeer Oeekeâšer keâvÙee ceervee osMeheeb[s ÙeebÛes ‘DeßetbÛes veeles’ ns Deelcehej hegmlekeâ Deens. lÙeele lÙeebveer ‘hegmlekeâeÛÙee ogefveÙesle’ Ùee uesKeele heg{erue Iešvee keâLeve kesâuesueer Deens. lÙeeJesUer De$es cegbyeF&uee jenle lej ceervee efleÛeer yenerCe efMejer<e hew (veeveer) Je lÙeebÛeer DeeF& veeefMekeâuee jenle nesles. Skeâ efoJeme Øe. kesâ. De$es DeÛeevekeâ veeefMekeâuee Deeues. Ùesleevee lÙeebveer DeeheuÙee meesyele Skeâ Yeueer cees"er š^bkeâ DeeCeueer nesleer. DeeCeuesueer š^bkeâ GIe[tve Ghe[er keâjerle les cnCeeues, ‘‘yeIee, legceÛÙeemee"er keâeÙe iebcele DeeCeueer Deens leer ceer!’’ lÙee š^bkeâceOetve De$Ùeebveer hegmlekeâebÛee Keefpevee DeeCeuee neslee. yeeueJee*dceÙeeÛes ogkeâevesÛÙee ogkeâevesÛe uegštve DeeCeueer nesleer. heg{s lÙee efueefnleele, ‘‘hehheebveer DeesleuesuÙee hegmlekeâebÛÙee ef{ieeNÙeebJej Deecner DeOeeMeemeejKes legštve he[uees. SKeeoe Dece=lekegbâYe meehe[uÙeemeejKee Deecneuee ØeÛeb[ Deevebo Peeuee.’’
 efJeÛeejØeJele&keâ Demes ‘Skeâe efoMesÛee MeesOe’ Ùee hegmlekeâeÛes uesKekeâ meboerhe Jeemeueskeâj Deeblejje°^erÙe keâerleeaÛes efJeÛeejJeble Deensle. ceefnvÙeeletve 15-20 efoJeme les Yeejleeyeensj Demeleele. efJeosMeebleerue Deveskeâ osMeebÛes je°^ØecegKe lÙeebvee Yesšleele. lÙeebÛÙeeMeer Jeelee&ueehe keâ¤ve lÙeebÛÙee metÛevesØeceeCes DeeheuÙee OeesjCeele yeoue keâjleele. les mene Je<eeËÛes Demeleevee lÙeebÛÙee DeeF&Ûes efveOeve Peeues. lÙeebÛes Je lÙeebÛeer yenerCe DeÛe&vee ÙeebÛes mebieesheve lÙeebÛÙee Deepeerves kesâues. les DeeheuÙee JeeÛeveØesceeefJe<eÙeer meebieleele keâer, meeleJeer-Dee"Jeerle iesuÙeeJej DeelÙeecegUs lÙeebÛeer °er DeefOekeâ JÙeehekeâ Peeueer. Skesâ Je<eea efoJeeUerle DeelÙeeves HeâjeUeSsJepeer Øee. vejWõ leecnCes ÙeebÛes ‘efnceHegâueebÛÙee osMeele’ ns hegmlekeâ DeeCetve efoues. lÙeele DecesefjkesâÛes JeCe&ve nesles. les hegmlekeâ lÙeebveer Ûeej-heeÛe JesUe JeeÛeues. veblej DeelÙeeves lÙeebvee DeeÛeeÙe& De$es ÙeebÛes ‘kesâuÙeeves osMeešve’, heg.ue.osMeheeb[s ÙeebÛeer ‘DehetJee&F&’ Je ‘hetJe&jbie’ ner hegmlekesâ DeeCetve efoueer. Ùee hegmlekeâebcegUs lÙeebÛee peieØeJeeme Peeuee. ÙeeefJe<eÙeer les efueefnleele keâer, ‘‘pej ner hegmlekebâ osCÙeeSsJepeer DeelÙee Heâkeäle HeâšekesâÛe DeeCele jeefnueer Demeleer lej ceer Deepe kegâ"blejer keâejketâve DeLeJee lÙeentve Lees[ŸeeMee cees"Ÿee heoeJej SKeeoe DeefOekeâejer Peeuees Demelees.’’ hegmlekeâeÛÙee JeeÛeveecegUs JewefÕekeâ Âef°keâesve leÙeej nesCÙeeme ceole Peeueer.
 91JÙee DeefKeue YeejleerÙe ceje"er meeefnlÙe mebcesueveeÛes DeOÙe#e ßeer. ue#ceerkeâeble osMecegKe Ùeebvee lÙeebÛÙee ceeleesßeervesÛe ueneveheCeeheemetve JeeÛeveeÛeer iees[er ueeJeueer. lÙeebÛÙee DeeF& Ùee heóerÛÙee JeeÛekeâ neslÙee. ue#ceerkeâeble heeÛeJeerle Demeleevee DeeF& lÙeebvee GmceeveeyeeoÛÙee veiej JeeÛeveeueÙeele IesTve iesuÙee. ner lÙeebÛeer JeeÛeveeueÙeeleerue hegmlekeâebMeer Peeuesueer heefnueer DeesUKe. lÙeeveblej lÙeebveer ceeies JeUtve heeefnues veener. hegmlekeâebMeer lÙeebÛeer cew$eer peceueer. cnCetve les cees"Ÿee DeefYeceeveeves Deepe meebieleele –
 ‘‘pÙee Iejer Gob[ JeeÛeCeejer DeeF& ~
 lÙee Iejer nceKeeme uesKekeâ pevce IesF& ~~’’
 «ebLe cnCepes DeelcÙeeÛes ieJee#e. «ebLeeefJevee Iej cnCepes Skeâner ieJee#e (efKe[keâer) vemeuesues Iej, ns heeuekeâebveer ØeLece ue#eele "sJeeÙeuee nJes. efKe[keâer vemeuesuÙee Iejele nJee KesUleer keâMeer jenCeej? DeeheuÙeeuee Megæ nJee efceUCeej veener. Deeheuee Õeeme iegocejsue. lemesÛe «ebLe vemesue; lej Deeheues peerJeve iegocejsue, ÙeeÛeer peeCeerJe JneÙeuee nJeer.
 efmemejes cnCelees, ''A room without book is like a body without Soul" cnCepes ‘‘hegmlekeâeefMeJeeÙe Iej cnCepes, DeelcÙeeefMeJeeÙe Mejerj’’ DeLee&le «ebLe vegmeles Iejeleerue efkebâJee keâheešeleerue ‘Mees-heerme’ cnCetve vekeâes; lej lÙeebÛes JeeÛeve keâjeÙeuee nJes.
 cegueebvee JeeÛeveeÛeer DeeJe[ efvecee&Ce JneJeer Ùeemee"er heeuekeâebveer lÙeebÛee Jee{efoJeme, ie=nØeJesMe, hejer#esleerue ÙeMe, meCe-meceejbYe ÙeeØemebieer hegmlekeâ cnCetve Yesš ÅeeÙeuee nJes. ceefnvÙeekeâe"er Heâkeäle heVeeme-MebYej ®heÙes yeepetuee keâe{ues DeeefCe Je<ee&keâe"er efveÙeefcele hegmlekesâ DeeCetve efoueer lej ÛeewLeer-heeÛeJeerheemetve oneJeerheÙeËle ØelÙeskeâ efJeÅeeLÙeeËÛeer mJele:Ûeer ueeÙeyeÇjer leÙeej nesF&ue. DeeheuÙee Iejele øeâerpe, šer.Jner., mebieCekeâ, ue@heše@he, SDej kebâef[Mevej Je DeÅeÙeeJele Heâefve&Ûej Deens. ceie hegmlekesâ keâe vekeâesle? ‘‘nuueer cegues JeeÛeleele kegâ"s?’’… ne veVeeÛee hee{e vekeâes. cegueebvee heÙee&Ùe GheueyOe keâ¤ve Åee. meOÙee hegmlekesâmegæe Dee@veueeF&ve, heesmševes IejheesÛe efceUleele. Ùeener megefJeOeebÛee ueeYe Ieslee ÙesF&ue. mecevJeÙekeâ efce$eeble hegmlekeâebÛeer osJeeCe-IesJeeCe keâ¤ve DeefOekeâ hegmlekesâ JeeÛeCÙeeÛee Deevebo Ieslee ÙesF&ue.
 hetJeea Deepeer-Deepeesyee veeleJeb[ebvee iees°er meebieeÙeÛÙee. lÙeecegUs lÙeeletve lÙeebÛeb kegâletnue, efpe%eemee peeie=le JneÙeÛeer. lemesÛe Deepe heeuekeâebveer efoJemeeleerue keâener JesU DeeheuÙee cegueebmee"er hegmlekesâ JeeÛetve oeKeefJeuÙeeme lÙeebletve JeeÛeveeÛeer DeeJe[ efvecee&Ce nesF&ue. Skeâoe Peeuesuee mebmkeâej DeeÙeg<ÙeYej efškeâlees. JeeÛeve ne vegmelee mebmkeâej vemetve cetuÙemebmkeâej, peerJevemebmkeâej Deens. ne mebmkeâej Skeâe efJeefMe° JeÙeele neslees, ns heeuekeâebveer ue#eele "sJeeÙeuee nJes. Deeuyeš& DeeF&vemšeF&ve cnCeleele, ‘‘legcneuee legceÛÙee cegueebvee yegefæceeve yeveJeeÙeÛes Demesue lej lÙeebvee hejerkeâLee JeeÛetve oeKeJee DeeefCe lÙeebvee DeeCeKeer hejerkeâLee JeeÛetve oeKeJee.’’
 ‘Deblevee&o’ ceeefmekeâeÛes mebheeokeâ Yeevet keâeUs ‘JeeÛetve oeKeJee’ Ùee keâefJelesle cnCeleele –
 ‘‘šerJnerJej keâešt&ve yeIeCeb
 Jee keâe@chÙegšjJej meer[er ueeJeCeb
 Ùeele heehe keâenerÛe veener
 heCe Mespeejer yemetve
 cegueebvee keâener JeeÛetve oeKeJeCÙeele
 JesieUeÛe Deevebo Deens.’’
 MesJešer meebieeÙeÛes cnCepes, hegmlekeâebcegUsÛe veelesmebyebOeeleerue JeerCe efJeCeueer peeles. hegmlekeâebletve DeeF&, leeF&, Deepeer-Deepeesyee, yenerCe-YeeT, Je[erue, kegâšgbye, efce$e, ceeveJelee ÙeebÛes YeeJeyebOe mecepetve Ùesleele. Ùee meboYee&le efnboer keâJeer MewueWõ ef$ehee"er ÙeebÛÙee keâefJelesÛee ceje"erle DevegJeeo keâjleevee he=LJeerjepe leewj efueefnleele –
 ‘‘keâOeer DeeF&, keâOeer leeF&
 DeeefCe keâOeer keâOeer meF&megæe
 Dee"Jeles hegmlekeâeletve
 yeeyee efomeleele Deepeesyeebmeesyele
 YeeT efomelees
 ceePÙee ueskeâeruee KeebÅeeJej IesTve
 hegmlekeâeleÛe
 Skeâe heefjhetCe& peeefCeJesÛes
 veeJe Deens hegmlekeâ
 Skeâe megKeermebheVe heefjJeejeÛes
 veeJe Deens hegmlekeâ.’’