efÛebleefvekeâeveesJnWyej 2020


 
 heeuekeâ-heeuÙe veelesmebyebOe peesheemeleevee (Yeeie-2)
  – Heâe. ([e@.) he@efš^keâ ef[meespee
 
 Øemlegle uesKeceeefuekesâÛÙee heefnuÙee YeeieeceOÙes heeuekeâ Je heeuÙe ¢eebÛÙee ceveeble hejmhejebmebyebOeer kegâ"ues Dee#eshe Deensle les heeefnues. ¢ee JemlegefmLeleerÛÙee heeÕe&YetceerJej DeeheCe heeuekeâ-heeuÙe veelesmebyebOeebefJe<eÙeer efÛebleve keâ¤ve ns veelesmebyebOe Â{ keâ¤ve ÙeesiÙe Øekeâejs peesheemeCÙeemee"er kegâ"ues GheeÙe megÛeJelee Ùesleerue ¢eeJej megmebJeeo keâ¤ve SkeâJeekeäÙelee meeOeCÙeeÛee ØeÙelve ke⤠Ùee.
 heeuÙeebÛes peerJeve Je Øeieleer ¢eebleerue heeuekeâebÛes mLeeve
 heeuÙeebÛÙee peerJeveeceOÙes heeuekeâ DeefleMeÙe cenòJeeÛeer Yetefcekeâe yepeeJele Demeleele. YeefJe<ÙeeceOÙes cegues keâesCe yeveCeej Je keâeÙe efceUJeCeej ns yeNÙeeÛeMee ØeceeCeele heeuekeâebJej DeJeuebyetve Demeles. keâejCe heeuekeâÛe heeuÙeebmee"er peerJeveeÛee heeÙee GYeejle Demeleele, pÙeeJej ceie heeuÙe lÙeebÛÙee YeefJe<ÙeeÛeer Fceejle GYeejeÙeuee meg®Jeele keâjle Demeleele. heeuekeâ-heeuÙe veelesmebyebOe heg{erue DeJemLeebletve heg{s mejkeâle Demelees :-
 1) heeuÙeebÛes heeuekeâebJejerue DeJeuebefyelJe :- yeeuekesâ meJe&Ûe yeeyeleerle heeuekeâebJej DeJeuebyetve Demeleele. heeuekeâ lÙeebÛÙee ØelÙeskeâ iejpee hegjJele Demeleele Je lÙeebÛes mebj#eCe keâjerle Demeleele. pÙee JesUsuee heeuÙeebmeceesj Yeerleer, efÛeblee, Deepeej Je Meejerefjkeâ JesoveebÛeer Deeheòeer GYeer "ekeâles lesJne efkebâJee pesJne les megškeâe ve nesT MekeâCeeNÙee heefjefmLeleerle meehe[leele lesJne les lÙeebÛÙee heeuekeâebkeâ[sÛe OeeJe Iesle Demeleele. peerJeveeÛÙee ¢ee šhhÙeeJej cegueb heeuekeâebÛes Sskeâle Demeleele Je lÙeebÛÙee Dee%ee heeUle Demeleele. heeuekeâebvee DeeJe[Ceej veener DeMeer kegâ"ueerner iees° les keâjle veenerle. Skeâoe Oece&MeeŒeeÛÙee Jeiee&le efMeef#ekesâves ÚesšŸee cegueebvee mJeie& Je vejkeâ ¢eemebyebOeer ceeefnleer efoueer Je veblej efJeÛeejues, ‘‘legceÛÙeehewkeâer kegâCeekegâCeeuee mJeiee&le peeÙeÛes Deens?’’ meJe& cegueecegueeRveer Deeheues nele Jej kesâues kesâJeU efØeÙee mees[tve. efMeef#ekesâves efØeÙeeuee efJeÛeejues, ‘‘efØeÙee, leguee mJeiee&le peeÙeÛes veener keâe?’’ efØeÙeeuee j[tÛe Deeues Je j[JesuÙee mJejele leer Gòejueer, ‘‘ceueener mJeiee&le peeÙeÛes Deens. heCe cecceerves ceuee Jeie& mebheleeyejesyej kegâ"sÛe ve peelee Iejer ÙeeÙeuee meebefieleues Deens.’’ pejer ne efJeveeso Demeuee lejer ueneve cegues lÙeebÛÙee heeuekeâebÛÙee Meyoeuee efkeâleer ceeveleele nsÛe lÙeeJe¤ve efometve Ùesles.
 2) cegueebkeâ[tve heeuekeâebÛes DevegkeâjCe :- cegues cees"er nesT ueeieleele leMeer leer heeuekeâebÛes DevegkeâjCe keâjeÙeuee meg®Jeele keâjleele. heeuekeâebÛes efveCe&Ùe Je efveCe&Ùe IesCÙeeÛÙee heæleer, lÙeebÛeer efJeÛeejmejCeer, YeeJeefvekeâ Øeeflemeeo, lÙeebÛeer peerJeve°er Je Jele&Cetkeâ ¢eebÛes ceguebcegueer efveefj#eCe keâ¤ve lÙeeÛee DeYÙeeme keâjleele Je lÙeebÛes DevegkeâjCe keâjeÙeuee meg®Jeele keâjleele. ueneve cegueb-cegueer mJeleb$eheCes JeeieCÙeeSsJepeer lÙeebÛÙee heeuekeâebÛes DevegkeâjCe peemle ØeceeCeele keâjle Demeleele Demes Dee{Utve Deeuesues Deens.
 3) heeuekeâebÛee heeuÙeebJejerue ØeYeeJe :- heeuekeâebÛee heeuÙeebJejerue ØeYeeJe cegueb cees"er nesTve Øeew{eJemLesle efMejuÙeeveblejmegæe efMeuuekeâ jenele Demelees. efkeâMeesjeJemLesle Je lee®CÙeeceOÙes cegueecegueeRJej meJeeËle peemle ØeYeeJe he[lees lees lÙeebÛÙee meceJeÙemkeâ meeLeeroejebÛee. The peer Group cnCepes meJebie[ŸeebÛee mecetn. peJeUpeJeU meejKÙeeÛe JeÙeeÛÙee Je meeceeefpekeâ heefjefmLeleerÛÙee ceguee-cegueeRÛee mebIe cnCepesÛe meJebie[ŸeebÛee mecetn nesÙe. ¢ee meJebie[ŸeebÛee cegueecegueeRÛÙee peerJeveeJej ØeÛeb[ ØeYeeJe Je o[heCener Demeles. lejerner heeuekeâebÛeer efMemle, heeuekeâebÛes Øesce Je lÙeebÛee ØeYeeJe Skeâoce keâceer nesle veener.
 heefjhekeäJe DeeefCe ØescehetCe& heeuekeâ-heeuÙe veelesmebyebOe meeOeCÙeemee"er heeuekeâ Je heeuÙeebmee"er keâener ceeie&oMe&keâ leòJes :-
 heeuekeâebÛee lÙeebÛÙee heeuÙeebÛÙee peerJeveeJej cenòJeeÛee ØeYeeJe he[le DemeuÙeecegUs Je heeuÙeebÛÙee peerJeveeÛÙee pe[CeIe[CeerceOÙes heeuekeâ "esme Yetefcekeâe yepeeJele DemeuÙeecegUs heefjhekeäJe Je ØescehetCe& heeuekeâ-heeuÙe veelesmebyebOe efvecee&Ce keâjCÙeemee"er heeuekeâebveer kegâ"uÙee iees°er keâjeJÙeele Je kegâ"uÙee iees°er ke⤠veÙesle ÙeeJej efÛebleve keâjCes pe¤jerÛes Deens.
 heeuekeâebmee"er ceeie&oMe&keâ leòJes :-
 De) mekeâejelcekeâ peerJeve°er DebieerkeâejCes : DeeheuÙee heeuÙeebyejesyej heefjhekeäJe Je ØescehetCe& veelesmebyebOe peesheemeCÙeemee"er heeuekeâebveer vekeâejelcekeâ peerJeve°erÛee lÙeeie keâ¤ve mekeâejelcekeâ peerJeve°er DebieerkeâejeJeÙeeme nJeer. DeMee mekeâejelcekeâ peerJeve°erÛeer ue#eCes mhe° keâjCÙeeDeieesoj ceuee peieØeefmeæ keâJeer Keefueue efpeyeÇeve ¢eebÛÙee ‘o Øee@Hesâš’ ¢ee megØeefmeæ hegmlekeâeleerue cegueemebyebOeerÛÙee lÙeebÛÙee keâefJelesleerue heg{erue DeesUer GodIe=le keâjeJÙeeMee Jeešleele.
 ‘‘legceÛeer cegues ner legceÛeer veenerle,
 leer Deensle peerJeveeÛÙee DeefYeuee<esÛeer yeeUs.
 leer pejer legceÛÙeeceOetve ¢ee peieele Ùesleele,
 lejer leer legceÛÙeecegUs Ùesle veenerle.
 DeeefCe pejer leer legceÛÙeeyejesyej Deensle,
 lejer leer legceÛÙee ceeuekeâerÛeer veenerle.
 legcner lÙeebvee legceÛes Øesce osT Mekeâeue,
 hejbleg legceÛes efJeÛeej lÙeebvee veener osT MekeâCeej.
 keâejCe lÙeebvee lÙeebÛes mJele:Ûes Demes efJeÛeej Deensle.
 legcner lÙeebÛeer Mejerjs legceÛÙee Iejele "sJet Mekeâeue,
 heCe lÙeebÛes Deelces legceÛÙee Iejele jenCeej veenerle.
 keâejCe lÙeebÛes Deelces YeefJe<ÙeeÛÙee Iejele Jemleer keâjleele,
 efpeLes legcner legceÛÙee mJehveelener heeTue "sJet MekeâCeej veenerle.
 legcner lÙeebÛÙeemeejKes yeveCÙeeÛee ØeÙelve kesâuee lej njkeâle veener;
 heCe lÙeebvee legceÛÙeemeejKeb yeveJeCÙeeÛee ØeÙeeme cee$e ke⤠vekeâe.
 keâejCe peerJeveeÛee ØeJeen ceeies peele vemelees efkebâJee
 YetlekeâeUeyejesyej jWieeUlener jenele vemelees.’’
 mekeâejelcekeâ Âef°keâesve DebieerkeâejCÙeemee"er heeuekeâebveer heg{erue iees°er keâjeJÙeele :-
 1) mlegleer DeeefCe Øeeslmeenve : heeuekeâebveer melele DeeheuÙee heeuÙeebveer kesâuesuÙee ÛeebieuÙee keâeÙee&efJe<eÙeer, lÙeebÛÙee keâ"erCe heefjßeceeefJe<eÙeer, Mew#eefCekeâ ÙeMeemebyebOeer Je efyeiej Mew#eefCekeâ keâeÙe&›eâceeleerue ØeeefJeCÙeeyeöue mlegleer keâjeÙeuee nJeer Je vesnceer lÙeebvee Øeeslmeenve osle jeneÙeuee nJes. heeuekeâebkeâ[tve mlegleer Je Øeeslmeenve efceUle iesues lej ceguebcegueer lÙeebÛÙee efveJe[uesuÙee #es$eele heejbiele nesCÙeele DeLekeâ heefjßeceecegUs ÙeMemJeer nesle Demeleele. heeuekeâebvees, Skeâ iees° Ûeebieueer ue#eele "sJee keâer legcner keâoeefÛele legceÛÙee cegueebvee peerJeveeÛÙee meJe&Ûe megKemeesÙeer osT MekeâCeej veenerle efkebâJee lÙeebÛÙee meJe& FÛÚe-Deekeâeb#ee hetCe& ke⤠MekeâCeej veenerle; hejbleg peerJeveeÛÙee efJeefJeOe #es$eeble Je Ghe›eâceeble lÙeebveer efceUJeuesuÙee ÙeMeeyeöue Je ØeeefJeCÙeeyeöue, lÙeebÛÙee melke=âlÙeebyeöue Je lÙeebÛÙee ÛeebieuÙee Jele&CegkeâerefJe<eÙeer legcner lÙeebÛeer mlegleer pe¤j ke⤠Mekeâlee Je lÙeebvee Øeeslmeenve osT Mekeâlee. mlegleer Je Øeeslmeenve ¢eebvee ceevemeMeeŒeele ‘mekeâejelcekeâ Meeyeemekeâer’ (Positive Strokes) cnCetve mebyeesOeues peeles. pÙee JÙekeäleeRvee lÙeebÛee ueeYe neslees lÙee JÙekeäleer ÙeMemJeer Je megKeer peerJeve peiet Mekeâleele.
 2) meJe& DehelÙeebJej mece ØeceeCeele Øesce : heeuekeâebveer DeeheuÙee meJe& DehelÙeebJej meejKÙeeÛe ØeceeCeele Øesce keâjeÙeuee nJes. keâener heeuekeâ DeeheuÙee DehelÙeebhewkeâer SkeâeJej keâener keâejCeemleJe ogmeNÙee DehelÙeebhes#ee peemle Øesce keâjleevee Dee{Uleele. hejbleg Demeb kesâuÙeecegUs pÙee DehelÙeeÛÙee JeešŸeeuee keâceer Øesce Ùesles efkebâJee pÙee DehelÙeeJej ogue&#e kesâues peeles lÙee DehelÙeeÛÙee ceveele vewjeMÙesÛeer Je keâceerheCeeÛeer YeeJevee efvecee&Ce nesles. heeuekeâebveer DeeheuÙee ØesceeÛÙee PeNÙeeceOÙes meJe& heeuÙeebvee ÙeLesÛÚ [gbyet ÅeeJes keâer pesCeskeâ¤ve lÙeebÛÙee peerJeveele Deevebo uenjer heme¤ ueeieleerue Je peerJeveeÛeer ÙeMemJeer Jeeš ÛeeueeÙeuee les efmeæ nesT Mekeâleerue.
 3) Dehes#eeefJejefnle Øesce :- ‘Dehes#eeefJejefnle Øesce’ ner Skeâ oblekeâLee Deens. keâejCe Ske⚟ee hejcesÕejeefMeJeeÙe Flej kegâ"ueerner JÙekeäleer KeNÙee DeLee&ves Dehes#eeefJejefnle Øesce keâjle vemeles. lejerner heeuekeâebveer MekeäÙe nesF&ue lÙeeØeceeCes DeeheuÙee heeuÙeebJej Øesce keâjleevee keâceerle keâceer Dehes#ee ceveele yeeUieeÙeuee nJÙeele. peesheÙeËle ceguebcegueer heeuekeâebÛÙee Dehes#esØeceeCes Jeeiele Demeleele efkebâJee efveCe&Ùe Iesle Demeleele leesheÙeËle heeuekeâebÛes Øesce ogLe[er Ye¤ve Jeenle Demeles. heCe Skeâoe keâe cegueb-cegueer mJele:ÛÙee FÛÚsØeceeCes efveCe&Ùe IesT ueeieueer efkebâJee Jeeiet ueeieueer efkebâJee heeuekeâebÛÙee ceveeefJe®æ Jele&ve ke⤠ueeieueer keâer heeuekeâebÛÙee ØesceeÛÙee meeiejeuee Deesnesšer ueeiet Mekeâles. pÙee JesUsuee heeuekeâ heeuÙeebJej Deveskeâ yebOeves ueeot ueeieleele efkebâJee lÙeebÛÙee peerJeveele Je efveCe&Ùeeble melele {JeUe{JeU ke⤠ueeieleele lesJne heeuekeâ Je heeuÙe ¢eebÛÙeeceOeerue ØesceU veelÙeeÛes yebOe legšt ueeieleele Je pej ner heefjefmLeleer peemleÛe efÛeIeUueer lej ceguebcegueer heeuekeâebheemetve ogjeJeleele Je heeuekeâ og:Keo ceve:efmLeleerÛÙee Keesue ielexle keâesmeUleele.
 4) efJeÕeeme :- keâener heeuekeâebceOÙes lÙeebÛÙee heeuÙeeyeöue peCet keâener pevcepeele DeefJeÕeeme efkebâJee mebMeÙe Demelees. lÙeebÛeer cegues lÙeebvee pes keâener meebieleele lÙeeJej les menpeielÙee efJeÕeeme "sJele veenerle. lÙee heeuekeâebvee Demes Jeešle Demeles keâer lÙeebÛeer cegues melele lÙeebvee HeâmeJetve lÙeebÛÙeekeâ[tve keâenerlejer GkeâUCÙeeÛÙee ØeÙelveele Demeleele. lÙeecegUs pesJne cegueb-cegueer SKeeÅee og:Keo Øemebieele he[leele efkebâJee De[ÛeCeerle meehe[leele lesJne lÙeebÛes cnCeCes SskeâCÙeeDeieesojÛe efkebâJee ue#ehetJe&keâ SskeâCÙeeSsJepeer heeuekeâ lÙeebvee oes<e osleele. pes keâener Deefve‰ Ie[ues Deens, lÙeeÛÙee ceeies keâener JemlegefmLeleer Demesue, keâoeefÛele keâener keâejCes Demeleerue, Øemebieer leer keâejCes jemlener Demet Mekeâleerue; hejbleg heeuekeâ lÙee keâejCeebkeâ[s ogue&#e keâjleele. pÙee JesUsuee heeuekeâ heeuÙeebJej DeefJeÕeeme oeKeJeleele Je lÙeebÛÙeeJej mebMeÙe Iesleele lesJne cegues efvejeMe nesleele Je DeelceefJeÕeeme ieceeJetve yemeleele.
 5) cew$eerhetCe& mebyebOe : heeuekeâ Je heeuÙe ¢eebÛÙeeceOeerue veeleb ns meowJe ‘ßes‰ Je keâefve‰’ efkebâJee ‘DeefOekeâejer Je keâeceieej’ DeMee ØekeâejÛes vemeeJes. heeuekeâebÛeer FÛÚe Demesue lej les heeuÙeebMeer cew$eerÛes veeles menpe efvecee&Ce ke⤠Mekeâleele. pesJne heeuekeâ lÙeebÛÙee heeuÙeebyejesyej efce$eebØeceeCes Jeeiet ueeieleele lesJne lÙeebÛÙeeceOÙes Øesce, peJeUerkeâ Je ceeskeâUerkeâlesÛes JeeleeJejCe efvecee&Ce nesT ueeieles. pesJne kegâšgbyeele Demes cew$eerÛes mebyebOe ØemLeeefhele nesleele lesJne cegues lÙeebÛÙee peerJeveele Ie[Ceejs Øemebie, lÙeebÛes yejs-JeeF&š DevegYeJe, lÙeebÛÙee mecemÙee, lÙeebÛeer mJehves Je FÛÚe-Deekeâeb#ee, YeefJe<Ùeeleerue efMe#eCe Je veeskeâNÙeebÛÙee mebOeer FlekesâÛe veener lej lÙeebÛÙee peerJevemeeLeerefJe<eÙeer megæe ceveceeskeâUsheCes yeesueCÙeemee"er Je DeeheuÙee YeeJevee JÙekeäle keâjCÙeemee"er menpeielÙee lÙeebÛÙee heeuekeâebkeâ[s ÙesT Mekeâleele.
 ye) heeuÙeebvee YeefJe<Ùeemee"er leÙeej keâjCes :- heeuekeâlJeeÛee ØecegKe nslet Je keâle&JÙe cnCepes heeuÙeebÛÙee GppJeue YeefJe<Ùeemee"er lÙeebÛeer Meejerefjkeâ, ceeveefmekeâ, YeeJeefvekeâ, DeeOÙeeeflcekeâ, veweflekeâ, Oeeefce&keâ, JewÙeefkeälekeâ DeeefCe meeceeefpekeâ pe[CeIe[Ce keâjCes nesÙe.
 1) Meejerefjkeâ pe[CeIe[Ce : heeuÙeebÛeer Meejerefjkeâ pe[CeIe[Ce cnCepes lÙeebvee ÙeesiÙe lees Deenej, JÙeeÙeeceeÛeer meeOeves efkebâJee meeOeveebefMeJeeÙe keâjlee ÙesCÙeepeesiee JÙeeÙeece efMekeâJeCes efkebâJee efMekeâJeCÙeeÛeer lepeefJepe keâjCes; lÙeeÛeØeceeCes lÙeebvee hegjsMeer Peeshe IesCÙeemee"er Je Glke=â° MejerjmJeemLÙeemee"er ÛeebieuÙee meJeÙeer ueeieCÙeemee"er hees<ekeâ JeeleeJejCe efvecee&Ce keâjCes, Deeveboer Je ÙeMemJeer peerJeve Øeehle keâjCÙeemee"er Ûeebieues DeejesiÙe DelÙeeJeMÙekeâ Demeles. lÙeecegUs DeeheuÙee heeuÙeebÛes DeejesiÙe megjef#ele jeneles Je les Gòece DeejesiÙeeÛes Oeveer JneJes ¢eemee"er heeuekeâebveer lÙeebÛee hegjsmee JesU DeeefCe DeLe&meeneÙÙe heeuÙeebmee"er GheueyOe keâjCÙeeme leÙeej DemeeJes.
 2) ceeveefmekeâ pe[CeIe[Ce : ceeveefmekeâ pe[CeIe[Ce cnCepes yegefæceòesÛeer pe[CeIe[Ce Je yeewefækeâ Øeieleer nesÙe. lÙeemee"er heeuekeâebveer heeuÙeebvee Glke=â° Je opexoej efMe#eCe efceUeJes Je Iejele ÛeebieuÙee Øekeâejs DeYÙeeme, ceveve Je hee"eblej keâjCÙeemee"er hetjkeâ Demes JeeleeJejCe efvecee&Ce keâjeÙeuee nJes. cegueebvee JeeÛeveeÛeer iees[er ueeJeCÙeeÛeer ØeeLeefcekeâ peyeeyeoejer ner heeuekeâebÛeer Demeles. heeuekeâebveer jespe ceje"er Je Fb«epeer Jele&ceevehe$es heeuÙeebvee JeeÛeeÙeuee efceUsue DeMeer lepeJeerpe keâjeÙeuee nJeer. lÙeeÛeØeceeCes keâener cenòJeeÛeer ceeefmekesâ Jeie&Ceer Ye¤ve ceeieJeeÙeuee nJeerle. peieeceOÙes Ie[CeeNÙee Ie[ecees[eRÛes %eeve DemeCes Je cenòJeeÛÙee cegöŸeebefJe<eÙeer ceeefnleer Je lÙeeJej lep%eebveer kesâuesues efJeMues<eCe Je ceeb[uesueer celes ¢eebÛes %eeve DeeOegefvekeâ heeuÙeebvee DemeCes lÙeebÛÙee YeeJeer peerJeveeleerue ÙeMeemee"er iejpesÛes Deens. ÛeebieuÙee hegmlekeâeÛes JeeÛeve kesâuÙeecegUs peieeleerue efJeefJeOe efJeÛeejØeJeen, peerJeve°er Je meceepeceevÙe F° iees°eRÛes Yeeve ceguebcegueer melele jeKet Mekeâleerue. heeuÙeebvee lÙeebÛes efJeÛeej ceeb[eÙeuee Je lÙeebÛÙee YeeJevee Øekeâš keâjCÙeeÛeer hetCe& cegYee DemeeJeer Je DeeheuÙee celeeefJejesOeer Je peieeJesieUer celes ceeb[CÙeeme heeuekeâebveer lÙeebvee DeškeâeJe ke⤠veÙes. kesâJeU lÙeebveer DeeheuÙee ceveeefJe®æ cele JÙekeäle kesâues efkebâJee efJeÛeej ceeb[ues cnCetve lÙeebvee yeb[Keesj cnCetve mebyeesOet veÙes.
 3) YeeJeefvekeâ pe[CeIe[Ce : DeepeÛes peie ns DeeefLe&keâ, meeceeefpekeâ, Oeeefce&keâ Je Flej #es$eeble hetCe&heCes {JeUtve efveIele Deens. DeMee ¢ee OekeâeOekeâerÛÙee Je he[Pe[erÛÙee peerJeveele OewÙee&ves Je meeceLÙee&ves meeceesjs peeTve lÙeeceOÙes ÙeMemJeer nesCÙeemee"er meJeeËveer YeeJeefvekeâ yegefæceòesle ØeieuYe DemeCes DeeJeMÙekeâ Deens. [@efveÙeue ieesueceveÛÙee celes YeeJeefvekeâ yegefæceòee cnCepes DeeheuÙee mJele:ÛÙee Je FlejebÛÙee YeeJeveebÛes JÙeJeefmLele JÙeJemLeeheve keâ¤ve lÙee YeeJeveebMeer ÙeesiÙe Øekeâejs pegUJetve IesCes, efJeefJeOe YeeJeveebceOeerue Heâjkeâ mecepetve IesCes DeeefCe ¢ee ceeefnleerÛee GheÙeesie DeeheuÙee efJeÛeej Je keâeÙee&uee efoMee osCÙeemee"er keâjCÙeeÛeer #ecelee Je keâuee nesÙe.
 4) DeeOÙeeeflcekeâ pe[CeIe[Ce : DeeOÙeeeflcekeâ pe[CeIe[Ce cnCepes SKeeÅee JÙekeäleerÛeer Deeeflcekeâ peerJeveeÛeer Keesueer efkebâJee ØeieuYelee nesÙe. ¢ee Deeeflcekeâ pe[CeIe[CeerÛee mebyebOe JÙekeäleerÛÙee Oeeefce&keâ peerJeveeMeer efveieef[le vemelees. DeeheCe kesâJeU Yeeweflekeâ peerJeve peieeÙeÛes vemetve DeeheCe DeeOÙeeeflcekeâ leòJeeÛes yeveuesues Demetve les DeeOÙeeeflcekeâ leòJe Je Deeheueer cetueYetle DeeOÙeeeflcekeâlee mecepetve IesTve lÙeeØeceeCes Deeheues peerJeve Ie[JeCÙeeÛes Deeheues keâle&JÙe heej hee[eÙeÛes nerÛe DeeOÙeeeflcekeâ pe[CeIe[Ce nesÙe. heeuÙeebÛÙee peerJeveele DeeOÙeeeflcekeâ pe[CeIe[Ce meeOeCÙeemee"er heeuekeâebveer kesâJeU Yeeweflekeâ megKe Je HeâeÙeos MeesOeCeejs peerJeve peieCÙeeleerue keâcelejlee Je mebYeeJÙe Oeeskesâ ¢eebÛeer peeCeerJe DeeheuÙee heeuÙeebvee keâ¤ve osCes iejpesÛes Deens. heeuekeâebveer DeeheuÙee heeuÙeebvee peerJeveeleerue GÛÛe cetuÙes, GÛÛe OÙesÙÙes Je GÛÛe Jele&Cetkeâ meeOeCÙeeJej ue#e keWâefõle keâjCÙeeme efMekeâJeeÙeuee nJes.
 5) Oeeefce&keâ mebieesheve : Oeeefce&keâ mebieesheve cnCepes heeuekeâebveer DeeheuÙee heeuÙeebÛeer ÙeesiÙe leer Oeeefce&keâ pe[CeIe[Ce keâjCes nesÙe. heeuÙeebvee osJeeJejerue efJeÕeemeeÛes osCes ns lÙeebÛÙee yeeueheCeerÛe lÙeebÛÙee heeuekeâebkeâ[tve efceUle Demeles. lÙeeÛeyejesyej DeeheuÙee Oecee&yejesyej peieeleerue Flej cenòJeeÛÙee Oecee&ÛÙee mebkeâuhevee, ßeæe, Oece&«ebLe, meCe Je meesnUs, lÙeeÛeØeceeCes lÙee Oecee&ÛÙee Gheemevee, hetpee-DeÛee& Je osJeosJeleebmebyebOeer ceeefnleer heeuekeâebveer DeeheuÙee heeuÙeebvee mJele:ntve efkebâJee hegmlekeâebÉejs GheueyOe keâ¤ve ÅeeÙeuee nJeer. Flej Oecee&mebyebOeer kesâJeU ceeefnleerÛe veener lej meJe& OeceeËefJe<eÙeer meodYeeJevee Je Deeojner heeuÙeebÛÙee ceveele ®peJeeÙeuee nJee. lÙeecegUs Oecee&Oecee&leerue leCeeJe Je ogjeJee otj nesTve meewneoe&Ûes mebyebOe efJeefJeOe Oeefce&ÙeebceOÙes efvecee&Ce nesT Mekeâleerue.
 DeepeÛÙee peieele Deveskeâ JÙekeäleeRveer YeeweflekeâJeeo mJeerkeâejeÙeuee meg®Jeele kesâuesueer Deens. cesjerÙece JesymšjÛÙee ef[keäMevejervegmeej YeeweflekeâJeeo cnCepes pe[Jemlet nerÛe Skeâ cetueYetle JemlegefmLeleer DeefmlelJeele Demetve peieeleerue meJe& peerJe Øeef›eâÙee DeeefCe Flej meJe& ueeskeâesòej Jemlet lÙee pe[ JemlegÛesÛe ØekeâšerkeâjCe nesle DeMeer celeØeCeeueer nesÙe. Yeeweflekeâ Jeeo efveefjÕejJeeoeuee pevceeuee Ieeueles. ‘osJe DeefmlelJeele veener’ Demes efveefjÕejJeeo ceevelees. ogmeNÙee Meyoeble meebieeÙeÛes cnCepes osJeeÛÙee Je osJeosJeleebÛÙee DeefmlelJeeJej efJeÕeeme ve "sJeCes cnCepes efveefjÕejJeeoer DemeCes nesÙe.
 meJeexÛÛe peerJevecetuÙes ner Yeeweflekeâ peerJeve Je Yeeweflekeâ ØeieleerMeer efveieef[le Demeleele DeMeer efveefjÕejJeeoer ueeskeâebÛeer OeejCee Demeles. DeeOegefvekeâ peieeleerue Deveskeâ ÙegJekeâ-ÙegJeleer ¢ee efJeÛeejmejCeeruee yeUer he[le Deensle Je Oece&, Oeeefce&keâ efJeOeer, ØeeLe&vee Je Flej Oeeefce&keâ iees°eRheemetve les otj jent ueeieues Deensle. ner heefjefmLeleer pej DeMeerÛe keâeÙece jeefnueer lej YeefJe<Ùeele peieeÛÙee ueeskeâmebKÙesleerue DeOeea ceeCemes osJe, Oece&, Oeeefce&keâ efJeOeer Je Oecee&Meer mebyebefOele iees°eRkeâ[s hee" efHeâjJeleerue DeMeer Yeerleer Jeešt ueeieueer Deens. DeMeer heefjefmLeleer pej GodYeJeueer lej lÙeeÛes YeÙebkeâj og<heefjCeece ceeveJeer peerJevekeâuÙeeCeeJej Je keâewšgbefyekeâ peerJeveeJej nesleerue. lÙeecegUs DeeheuÙee heeuÙeebvee osJeeJejÛÙee efJeÕeemeeÛeer osCeieer osCes ns heeuekeâebÛes DeeÅe keâle&JÙe Deens. DeeheuÙee Oecee&ÛÙee cetueleòJeebefJe<eÙeer, ßeæebefJe<eÙeer Je Oece&«ebLeeefJe<eÙeerÛes Øesce heeuekeâebveer heeuÙeebÛÙee ceveele ®peJeeÙeuee nJes. heeuekeâebveer lÙeebÛÙee heeuÙeebyejesyej Oeeefce&keâ efJeOeer Je ØeeLe&veebceOÙes menYeeie IÙeeÙeuee nJee keâer pesCeskeâ¤ve heeuÙeebÛÙee ceveele Oece& Je Oeeefce&keâ efJeOeerefJe<eÙeer iees[er efvecee&Ce nesT Mekesâue. pej yeeueheCeeheemetveÛe cegueb-cegueer osJe, Oece& Je Oeeefce&keâ efJeOeer DeeefCe ØeeLe&vesheemetve JebefÛele jeefnues; lej lÙeebÛÙee peerJeveele pesJne SKeeoe leer›e og:KeeÛee Øemebie efvecee&Ce nesF&ue efkebâJee SKeeÅee ogozJeer JemlegefmLeleeruee lÙeebvee meeceesjs peeJes ueeiesue lesJne kegâCeeÛee Je keâmeuee DeeOeej IÙeeÙeÛee ns lÙeebvee mecepeCeej veener.
 6) veweflekeâ pe[CeIe[Ce : DeeheuÙee MeerueeÛeer peheCetkeâ keâ¤ve lÙeeÛes heeefJe$Ùe DeyeeefOele jeKeCÙeemee"er heeuekeâebveer heeuÙeebvee Øeeslmeeefnle keâjeÙeuee nJes. lÙeeÛeØeceeCes ceeveJeer Je veweflekeâ peerJevecetuÙes peesheemeCÙeemee"er lÙeebvee Øesefjle keâjeÙeuee nJes. Deveskeâebveer YeeweflekeâleeJeeo mJeerkeâejuesuee DemeuÙeecegUs meJe&$e peerJevecetuÙes Je veweflekeâ cetuÙes heeÙeoUer leg[Jeueer peele Deensle Je meceepeeÛes veweflekeâ DeefOe‰eve {emeUle Ûeeueues Deens. peieele heehe DeefmlelJeele Deens. Deeheues SKeeos ke=âlÙe heehe cnCetve ieCeues peeT Mekeâles ¢ee keâuhevee veekeâejuÙee peele Deensle. ceeCemeeÛes efveCe&Ùe Je Jele&ve mJeeLee&ÛÙee efJeUKÙeele iegjHeâšle Ûeeueues Deens. mJeeLe&lÙeeieeÛeer YeeJevee Je meodJele&ve keâjCÙeemee"er DeeheuÙee megKeeÛee Je ceewpecepesÛee lÙeeie keâjCÙeeÛee efJeÛeej Je leMeer ke=âleer meceepeele HeâejMeer Dee{Utve Ùesle veener. Deeheues efJeÛeej, efveCe&Ùe Je ke=âleer ner veweflekeâlesÛÙee heeÙeeJej DeeOeejuesueer Deens keâer veener ns heenCÙeehes#ee lÙeebÛee DeeheCeebme efkeâleer HeâeÙeoe nesCeej Deens lÙeeÛeerÛe peemle efÛeblee kesâueer peele Deens. DeMee ceeveefmekeâlesle MespeejØesce Je ieefjyeebvee ceole keâjCÙeeÛÙee Je=òeeruee mLeeve Gjues veener. ceer, ceePes peerJeve, ceePes megKe Je Yeeweflekeâ peieeleueer ceePeer Øeieleer Je ÙeMe ¢eebvee ØeeOeevÙe efoues peele Deens. lÙeecegUs DeeheuÙee heeuÙeebveer veweflekeâ peerJeve peieeJes Je MespeejØesce DeeefCe ieefjyeebefJe<eÙeer keâ®Cee ceveele yeeUieeJeer DeMeer pej heeuekeâebÛeer FÛÚe Demesue lej lÙeebveer DeeheuÙee cegueebvee veweflekeâ cetuÙes Je peerJevecetuÙes ¢eebÛes Oe[s osTve lÙeebÛÙee Deble:keâjCeele leer ®peJeeÙeuee nJeerle. hejbleg kesâJeU yeesuetve efkebâJee ceeie&oMe&ve keâ¤ve hegjsmee HeâeÙeoe nesle veener. lÙeecegUs heeuekeâebveer mJele: veweflekeâlee Je peerJevecetuÙeebJej DeeOeeefjle peerJeve peieeÙeuee nJes keâer pesCeskeâ¤ve lÙeebÛÙee menJeemeele Kethe JesU Demeuesueer lÙeebÛeer ceguesmegæe veweflekeâ peerJeve peiet ueeieleerue Je peerJevecetuÙes peesheemet ueeieleerue.
 ceePÙee Skeâe ‘ceeveJeer JÙeefkeäleòJe mebJeOe&ve’ keâeÙe&›eâceele Skeâe cegueeves meebefieleues keâer, ‘‘ceePes Je[erue DeeceÛÙee Iejer DeeuesuÙee efYekeâeNÙeeuee hewmes efkebâJee KeeÙeuee osle Demele. ceePÙee Jeef[ueeveer SKeeÅee efYekeâeNÙeeuee efjkeâecÙee neleer hejle hee"Jeues Deens Demes ceer keâOeer heeefnues veJnles.’’ lÙeecegUs lÙee cegueeÛÙeener Deble:keâjCeele ieefjyeebefJe<eÙeer keâCeJe efvecee&Ce Peeuesueer Demetve leesner lÙeeÛÙee Jeef[ueebÛes melele DevegkeâjCe keâjle Demelees. Skeâe cegueerves meebefieleues keâer ‘‘ceePÙee yeeueheCeer DeeceÛÙee Iejer Skeâ ueneve cegueieer Iejkeâeceeuee "sJeueer nesleer. leer cegueieer JÙeJeefmLele heesš Ye¤ve pesJeles keâer veener ns ceePeer DeeF& keâše#eeves heenele Demes. FlekesâÛe veJns; lej ceePeer DeeF& ceePÙeeyejesyej lÙee keâeceieej cegueerÛeerner JesCeerHeâCeer keâjerle Demes.’’ ns Dee"Jetve efleÛes ùoÙe melele Ye¤ve Ùesle Demeles Je DeeheuÙee DeeF&ves efleÛÙee ke=âleerves meodJele&ve Je Øesce DeeheuÙeemee"er efpeJeble keâ¤ve "sJeues Deens lÙeeyeöue efleÛÙee ceveele DeeF&efJe<eÙeer ke=âle%elesÛeer YeeJevee melele peeie=le Demeles. ogmeNÙee Skeâe cegueerves meebefieleues keâer, ‘‘ceePÙee heeuekeâebveer DeeceÛÙee Deepeer-DeepeesyeebÛeer Kethe Øesceeves mesJee kesâueer. lÙeecegUs Deepeer-DeepeesyeebÛÙee ÛesnsNÙeeJej efleves keâOeer og:KeeÛeer, JewleeieeÛeer, nleyeuelesÛeer efkebâJee vewjeMÙesÛeer js<ee yeefIeleueer veener.’’
 heeuekeâebÛÙee ¢ee ØesceU Je veweflekeâ Jele&veeÛee heefjCeece lÙee cegueebJej nesTve leer ceguesmegæe lÙeebÛÙee heeuekeâebÛes DevegkeâjCe keâjCÙeeÛee ØeeceeefCekeâ ØeÙelve keâjerle nesleer. kesâJeU Meyo Je ceeie&oMe&ve ¢eehes#ee ØelÙe#e ke=âleerÛee heefjCeece cegueebJej peemle ØeYeeJeerheCes nesle Demelees nsÛe Jejerue GoenjCeebJe¤ve efmeæ nesles.
 6) JewÙeefkeälekeâ pe[CeIe[Ce :- JewÙeefkeälekeâ pe[CeIe[Ce cnCepes mesuHeâ De@keäÛÙegDeueeÙePesMeve (Deelcehetleea efkebâJee mJeÙebheefjhetleea) nesÙe. DeeyeÇenece ce@mueesÛÙee celes ‘Deelcehetleea efkebâJee mJeÙebheefjhetleeaÛÙee Deveskeâ JÙeeKÙee Deensle. lÙee meJe& JÙeeKÙee DeelcehetleeamebyebOeer pes keâener oesve cetueYetle Ieškeâ DeOeesjsefKele keâjleele les cnCepes :-
 De) DeeheuÙee peerJeveeÛÙee cetueYetle leòJeeÛee mJeerkeâej Je lÙeeÛes ØekeâšerkeâjCe. osJeeves efouesuÙee pevcepeele osCeiÙee, MekeäÙelee Je keâewMeuÙes ¢eebÛee mebhetCe& efJekeâeme Je meceepekeâuÙeeCeemee"er DeeefCe peveefnleemee"er lÙeeÛee Jeehej.
 ye) keâceerle keâceer Deepeej Demeuesues megÂ{ DeejesiÙe, ceeveefmekeâ JÙeeOeeRÛee DeeefCe Meejerefjkeâ Je ceeveefmekeâ #ecelee Meeyetle Je ÙeesiÙe ØeceeCeele keâeÙe&jle Demeles. DeelcehetleeaÛÙee meboYee&le Skeâ iees° ceuee ØeecegKÙeeves veceto keâjeefJeMeer Jeešles leer cnCepes DeeheuÙee heeuÙeebÛÙee yeeueheCeeheemetveÛe heeuekeâebveer lÙeebÛÙee DeeJe[erefveJe[er, lÙeebvee osJeeves efouesuÙee osCeiÙee Je lÙeebÛÙeele kegâ"ueer keâueekeâewMeuÙes o[uesueer Deensle lÙeeÛee MeesOe IÙeeÙeuee nJee Je lÙeebÛeer Je=æer keâMeer keâjlee ÙesF&ue ¢eekeâ[s ue#e ÅeeÙeuee nJes. cegueecegueeRÛÙee DeeJe[erefveJe[erØeceeCes ueneve JeÙeeleÛe lÙeebvee ÙeesiÙe les efMe#eCe ØeefMeef#ele efMe#ekeâebkeâ[tve efceUCÙeeÛeer lepeJeerpe keâjeÙeuee nJeer. Deepe Deveskeâ heeuekeâ Demes keâjleevee Dee{Uleele; hejbleg keâener heeuekeâebÛes meejs ue#e Je ØeÙelve ns DeeheuÙee heeuÙeebvee hejer#esle peemleerle peemle iegCe keâmes efceUleerue ¢eeJejÛe keWâefõle Peeuesues Demeles. lÙeecegUs hejer#esle Deuhe ÙeMe Øeehle kesâuesuÙee cegueecegueeRceOÙes og:Ke, vewjeMÙe, DeheÙeMe Je keâceerheCeeÛeer YeeJevee efvecee&Ce nesTve lÙeebÛÙee ceveele DeelcenlÙesÛÙee efJeÛeejebÛes JeeoU IeeWieeJet ueeieles. cegueebÛÙee hejer#esleerue ÙeMeeJej kesâJeU ue#e keWâefõle ve keâjlee lÙeebÛÙeeleerue pevcepeele iegCeebÛeer Je keâueekeâewMeuÙeebÛeer peheCetkeâ kesâueer lej ceguebcegueer lÙeebÛÙee DeeJe[erÛÙee #es$eele ÙeMemJeer nesTve GppJeue YeefJeleJÙeeÛes Oeveer nesT Mekeâleerue.
 meeceeefpekeâ pe[CeIe[Ce :- meeceeefpekeâ pe[CeIe[Ce cnCepes ceguee-cegueeRceOÙes meeceeefpekeâ yegefæceòee Jee{erme ueeJeCes nesÙe. ÙeMemJeerheCes veelesmebyebOe ØemLeeefhele keâjCÙeeÛeer DeeefCe meeceeefpekeâ JeeleeJejCeele menpelesves JeešÛeeue keâjCÙeeÛeer #ecelee cnCepes meeceeefpekeâ yegefæceòee nesÙe. heeuekeâebveer heeuÙeebÛÙee meeceeefpekeâerkeâjCeeÛÙee Øeef›eâÙesle lÙeebvee meeneÙÙe keâ¤ve meceepeeleerue lÙeebÛes mLeeve Je lÙeebÛes keâeÙe& mecepetve IÙeeÙeuee lÙeebvee Øeeslmeenve Je ØesjCee ÅeeÙeuee nJeer keâer pesCeskeâ¤ve ÙeesiÙe JesUer les meceepeeleerue lÙeebÛeer Yetefcekeâe ÙeesiÙe Øekeâejs heej hee[t Mekeâleerue. heeuekeâebveer heeuÙeebÛÙee ceveele meeceeefpekeâ Yeeve peeie=le keâ¤ve kesâJeU mJele:ÛÙee megKeeÛee Je HeâeÙeÅeeÛee efJeÛeej ve keâjlee DeeheuÙee cegueecegueeRveer meceepekeâuÙeeCeeÛÙee Ùeespevee Je keâeÙe&›eâceeble efnefjjerves Yeeie IesCÙeeme lÙeebvee Øeeslmeeefnle keâjeÙeuee nJes.
 DeMee Øekeâejs heeuekeâ DeeheuÙee heeuÙeebÛeer meJeeËieerCe pe[CeIe[Ce Ie[Jetve DeeCeCÙeemee"er cenòJeeÛeer Yetefcekeâe yepeeJet Mekeâleele.
 (¢ee uesKeeÛÙee heg{erue Yeeieele DeeheCe heeuekeâ-heeuÙe veelesmebyebOe peesheemeCÙeemee"er Depetve kegâ"ues ceeie& ÛeesKeeUlee Ùesleerue lÙeeJej efÛebleve keâjCeej Deenesle.)